Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) Türk Cumhuriyetleri Bilgi Teknolojileri Çalışma Grubu’nun girişimiyle ve yine DTM ile Türkiye Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı’nın (TİKA) desteğiyle Türkiye Bilişim Derneği (TBD) tarafından düzenlenen Avrasya Bilişim İş Birliği Forumu–III, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan, Özbekistan ve Tacikistan temsilcileri ve ev sahibi olarak Türkiye temsilcilerinin, bilişim ve komünikasyon alanında faaliyette bulunan Türk firma yetkililerinin katılımıyla gerçekleştirildi. Forumun açılış konuşmasını DTM Türk Cumhuriyetleri Bilgi Teknolojileri Çalışma Grubu Başkanı Sami Dönmez yaparken, Türk Telekom Genel Müdürü Mehmet Ekinalan ile TBD Başkanı Rahmi Aktepe yaptıkları konuşmalarda, Avrasya ülkeleriyle bilişim ve komünikasyon alanında işbirliği yapılmasının üzerinde durdular. Tacikistan heyeti Türkiye’de bulunmasına karşın toplantıda yer almazken, Türkmenistan ise toplantıya katılmadı. Toplantıda, Türk Telekom yetkilileri Avrasya ülkelerine yönelik olarak hazırladıkları “Avrasya İnternet Omurgası İşbirliği Projesi” ön çalışmaları hakkında katılımcılara geniş kapsamlı bir sunum yaptılar. Toplantı sonrasında hazırlanan Sonuç Bildirgesi’nde Türkiye-Avrasya Cumhuriyetleri İnternet Omurgası’nın Türkiye ile Avrasya Cumhuriyetleri arasında var olan bağlara yeni bir halka ekleyeceğinin üzerinde durularak, bu ülkelerle işbirliğinin geliştirilmesi gerektiği vurgulandı. Bildirgede, ilişkilerin çağın gelişmelerine paralel olarak telekomünikasyon ve İnternet alanlarında hak ettiği seviyeye ulaştırılması gerektiğine de yer verildi. Bildirgede ayrıca, orta ve uzun vadede, Avrasya İnternet Omurgası’nın, fiber optik kablo sistemleri üzerine aktarılacağı da anlatıldı. Ülkelerin İnternet altyapısı Avrasya Bilişim İş Birliği Forumu–III kapsamında Haliç Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Başkanı Doç. Dr. Atilla Elçi’nin başkanlığında yapılan oturumda ülke temsilcileri kendi ülkelerinin İnternet altyapılarına ilişkin birer sunum yaptılar. Azerbaycan: Namık Mustafayev (Rabıta Bakanlığı Uluslararası İlişkiler Merkezi Başmühendisi) Azerbaycan’da telekomünikasyon alanında yapılan çalışmaları aktarırken, her 100 kişiden 53 kişiye telefon düştüğünü anlattı. Mustafayev konuşmasını şöyle sürdürdü: “Azerbaycan telekomünikasyon alanında diğer komşu ülkelerden daha güçlü. GSM şebekemiz mevcut. Ülkedeki 5 bölgeyle video konferans yapma olanağımız var.” Tofig Babayev (Ulusal Enformasyon ve Komünikasyon Teknolojileri Stratejisi Projesi Bakü İlmi Eğitim Merkezi) “Telekomünikasyon yatırımlarımız 87 milyon Dolar’a ulaşacak. Bakü’de 87 teknoloji merkezi kuruldu. Bu merkezlerle de enformasyon ve komünikasyon teknolojilerinin yaygınlaşması amaçlanıyor” dedi ve Avrasya ülkelerinin EKT alanında gerçekleştirmeleri gereken projeleri ise şöyle sıraladı: “Devletlerin kendi dillerinde ortak e-kütüphanenin kurulması; devletlerin ortak EKT sözlüğünün yaratılması; AB 6’ıncı Çerçeve Programı kapsamında ortak e-belediye, e-eğitim projelerinin gerçekleştirilmesi; devletlerde TBD benzeri kurumların oluşturulması; TBD Bilişim Kültürü Dergisi benzerinin bu devletlerde yayınlanması; ağ yöneticilerinin eğitimi için Cisco akademilerinin kurulması; devletlerin kendi dillerinde ortak Web sayfalarının hazırlanması.” Kazakistan: Nikolay Starolavnikov (Kazakistan Telekom temsilcisi): “Kazakistan toprakları itibariyle dünyanın 7’inci büyük ülkesidir. Vatandaşlara enformasyon hizmetlerinin sunulmasında maliyetler, Avrupa ülkelerine göre çok yüksek. Bilişim teknolojilerinin gelişmesi 4 aşamada oluştu. İnternet erişimi 1998’den beri başladı. Kazak Telekom enformasyon ve komünikasyon teknolojilerinin geliştirilmesi ile ilgili olarak önemli bir çalışma yapıyor; doğu hattını tesis ediyor. 230 ülke ile bağlantımız var. 43 ülke telekomu ile anlaşmalarımız var. 600 bin taşra abonesine hizmet veriyoruz. Toplam abonemiz 1 milyon 200 bin. Telekom projelerimiz BDT ülkelerininkinden daha başarılı. BDT ülkeleri arasında en iyi ücretlendirme sistemini biz uyguluyoruz. Cumhurbaşkanımız Nazarbayev elektronik imza yasasını onayladı” diyerek ülkesindeki genel profili çizdi. AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Reha Denemeç: Ülkelerin sunumları sırasında yaptığı konuşmada hükümetin bilişim yaklaşımını katılımcılara aktardı. Denemeç konuşmasını şöyle sürdürdü: “Bilişimde aslında treni kaçırmadık; bir şeyleri yakalamamız gerekiyor. Haberleşme altyapısının hızlanmasıyla telekomünikasyon uygulamalarındaki gelişmeler yaşanmaya başladı. Haberleşme, İnternet’le birlikte küresellik kazandı. 2000’lerde yapmamız gereken yatırımları, siyasi irade olmaması nedeniyle yapamadık. Yazılımda KDV muafiyeti, teknoparklarda teşvik ve yatırım ortamının iyileştirilmesi gerekiyor. Eğer yatırım iyileştirmesi olmazsa teşvikler boşa gider. Enflasyonda hedef yüzde 20 ve bu tutturulacak. Faiz oranları yüzde 65’lerden yüzde 38’lere düştü. Faizler göreceli olarak yüksek ama düşüş ümit veriyor. Hedefimiz; 2006’da enflasyonu yüzde 5’lere, faizleri yüzde 10’lara indirmek. Bir diğer hedef de AB’ye girmek. Son 40 yılın en pozitif göstergelerini yakalamış durumdayız. İnternet altyapısı için 70-80 milyon Dolar yatırım yapılacak. İhale yapılmak üzere.” Kırgızistan: Anatoly Ten (Kırgız Telekom Teknik Müdürü): Abonelerinin yarısının sayısal sisteme geçtiğini belirten Ten, Kırgız Telekom’un önceleri geleneksel bir yapıya sahip olduğunu, ancak dünyadaki eğilimler çerçevesinde modernleşme yoluna girdiğini kaydetti ve ekledi: “1998 yılından beri İnternet sağlayıcılığı özel sektöre ait. Radyo ağları kurulmuş durumda. Bir proje ile temel il merkezlerini başkentle birbirine bağladık. İkinci aşamada ise, haberleşme hizmeti sunmak istiyoruz. Dış ülkelerle ilişkimiz 3 kanal üzerinden yapılıyor. Türk Telekom ile uluslararası işbirliklerinde çalışmak istiyoruz.”

Moğolistan:
Genden Enkhbayar (Ağ Planlama Proje Uygulama Bölümü Proje Yöneticisi): “Fiber optik kablolamaya geçmiş durumdayız. Komünikasyon sistemlerimizi sayısallaştırdık. 6 televizyon kanalımız var. Posta ve telekom otoritelerimiz çalışmalarını uluslararası boyutta yürütüyorlar. Bilgi teknolojilerinin ülkemizde gelişmesi için uğraşıyoruz” diyen Enkhbayar, 7 adet İnternet servis sağlayıcıları olduğunu ve bu servis sağlayıcıların ADSL bağlantı imkanı sunduklarını belirtti. İnternet’in Moğolistan’da her geçen gün geliştiğini bildiren Enkhbayar, mobil telefon kullanıcıları sayısının sabit hat kullanıcılarının 3 katı olduğunu vurgulayarak, bilgi teknolojileri ana planı hazırlığında olduklarının, hazırlanan planın bilgi teknolojileri altyapısının ve içeriğin geliştirilmesini kapsadığının altını çizdi.

Özbekistan:
Vladimir Tarasenko (Özbek Telekom): “Ülkemizde büyük dönüşümler başladı. Devlet işletmeleri özelleştiriliyor. Telif Hakları Yasası’nı kabul ettik. Ülke telekom sisteminin yüzde 40’ı sayısallaştırıldı. Türkiye’nin ülkemizin haberleşme hatlarını modernize etmede büyük katkısı oldu. 7 tane telefon operatörümüz var. İnternet ağlarında büyük bir yoğunlaşma yaşanıyor. Telekom şirketlerinin denetimi devlet tarafından yapılıyor. Veri transferinde modern teknolojinin gelişmesi için hukuki altyapı hazırlandı. 2003 Mayıs ayında bilgisayar ve teknolojinin gelişmesini sağlamak için hükümet bir kararname hazırladı. Enformasyon Üst Kurulumuz var. Hazırlanan kararname çerçevesinde telekomünikasyon alanında Devlet Düzenleme Kurulu oluşturuldu” sözleriyle ülke altyapısındaki son durumu özetleyen Tarasenko; Türkiye, ABD, İngiltere, Kore ve Japonya’nın da aralarında bulunduğu 14 ülke ile işbirliği anlaşmaları olduğunu belirtti ve sözlerini şöyle sürdürdü: “EKT kadrolarımızı oluşturmaya başladık. İnternet hizmetlerinin erişilebilir olması için, İnternet servis sağlayıcılara muafiyetler getiriliyor. İnternet servis sağlayıcıların sayısı 180’e çıktı. Elektronik imza, elektronik doküman ve e-ticaret yasa tasarıları hazırlanıyor.”
Miradil Sangilov (Ulusal Bilgi Ağı Genel Başkanı) ise İnternet bağlantıları hakkında şu bilgileri verdi: “2004 yılı başında İnternet hızımızı 18 Megabit’e çıkaracağız. Uluslararası bağlantılar, otomatik gözlem sistemleri. 8 milyon Dolar’lık bir proje ile başkentimizin ana hat bağlantıları oluşturulacak ve 8 bölge ile hızlı iletişim ağı oluşturulacak.”

Gürcistan:
George Rukhadze (Ulaştırma Bakanlığı Teknik Destek Bölümü Başkanı) ise “Cumhurbaşkanımız tarafından bilişim komitesi oluşturuldu. Bu kurul uzun dönemde kalkınma stratejisi oluşturacak. Ülkemizde İnternet’e erişim önemli bir konu. 6 tane telefon operatörümüz var. Kablo TV şebekelerimiz var. Bu alanda faaliyet gösteren şirketlerin yüzde 80’i İnternet erişimi de sağlıyorlar. İnternet, Gürcistan’da kendine özgü bir şekilde gelişiyor. İnternet kullanıcılarının ödeme güçleri son derece sınırlı. 3 büyük İnternet servis sağlayıcı şirketimiz var. DSL teknolojisi ile İnternet bağlantısı yaygınlaşıyor. 8 bin teşkilattan 3 bini İnternet sitesine sahip. Vatandaşların yüzde 20’si İnternet erişimine sahip. GSM üzerinden İnternet’e erişim sağlanması üzerinde çalışılıyor” dedi.

Bilişimin ekonomik boyutları tartışıldı
Avrasya Bilişim İş Birliği Forumu–III’ün ikinci gününde DTM Ekonomik Araştırmalar ve Değerlendirme Genel Müdürü Gazi Bilgin’in başkanlığında gerçekleştirilen Avrasya Eko-Bilişim İşbirliği Platformu Paneli’nde de bilişimin ekonomik boyutları tartışıldı. Bilgin, Avrasya ülkelerinin yüz ölçümünün yaklaşık 150 milyon kilometrekare olduğuna işaret ederek, bu ülkelerdeki ARGE çalışanlarının ise 300 ila 3000 arasında değiştiğini söyledi. Bu ülkelerde bin kişiye 36 ila 280 sabit telefon düştüğünü vurgulayan Bilgin, bölgede GSM sisteminin yaygın olmadığı ülkelerin yanında bin kişiye 240 telefon düşen ülkeler bulunduğuna da dikkat çekti. Bilgin, bu ülkelerdeki İnternet kullanıcı sayısının ise 2 bin ila 3 bin kişi arasında değiştiğini kaydetti. Panelistler ise konuşmalarını şöyle sürdürdüler:
Tayfun Türkalp (Tüm Telekomünikasyon İşadamları Derneği (TÜTED) Başkanı): “Serbestleşmeye hazırlanılan bu dönemde, yasal altyapının hazırlanması ve standartların oluşturulması lazım. TSE, Türk Telekom ve DTM işbirliğiyle standartların oluşturulması için çalışıyoruz. Ülkemizde kayıtlı İnternet kullanıcı sayısı 3-4 milyon. Ekonomik krizden sonra İnternet kullanıcı oranı yüzde 16’dan yüzde 20’ye çıktı. İnternet’te Avrupa ülkelerinin çok gerisindeyiz. Üyelerimiz e-ticareti aktif olarak kullanamıyorlar. E-ticaretin artırılması için ilgili kuruluşların temel altyapı taşlarını kurmaları ve hukuksal altyapının oluşturulması gerekiyor. Geniş bant İnternet erişiminin sağlanması gerekiyor. İnternet erişiminin ucuz olarak sağlanması gerekiyor.”
Selim Yüceoral (Ahmet Yesevi Üniversitesi): “Ahmet Yesevi Üniversitesi, Türkiye ile Kazakistan devletlerinin ortaklaşa kurdukları bir üniversite. Üniversite bünyesinde Uzaktan Eğitim Fakültesi’ni (Türkistan Uzaktan Eğitim Fakültesi) kurduk. Sanal yerleşkeyi uygulamaya koyduk. İleri düzeyde bir uzaktan eğitim sistemi uyguluyoruz.”
Mehmet Emin Bilgiç (AK Parti Milletvekili): “1990 yılında Dünya Bankası ile ilk bilişim projesini hazırladık. Bu bir sektör planlaması stratejisi ve ilk derli toplu çalışmaydı. Avrasya Türkiye için çok önemli ve olmazsa olmaz konumda. Türkiye mobil sistemler ve uydu sistemleri konusunda bölgede etkinlik kazandı. Avrasya ülkeleriyle bilişim işbirliğini nasıl artırabiliriz bunu araştırdık. Bilişim alanında kendisini kanıtlamış Türk şirketleri tecrübelerini bu bölgeye taşıyabilirler. Kültür Bakanlığı İnternet ortamında tercüme programı hazırlayabilir. Türkiye’de bir teknoloji politikası yok. Avrasya ülkeleriyle ortak bir teknoloji politikası oluşturabiliriz.”
İshak Başustaoğlu (Ziraat Bankası İletişim Altyapısı): “Ziraat Bankası en büyük kamu bankası ve özel sektör bankaları arasında da en büyük bankalardan birisi. Şubelerin tamamını sayısal altyapıya geçirdik. Türk Telekom’dan aldığımız hizmetle 1150 şubeyi sayısallaştırdık. 70 şube de 2004’e kadar sayısal ortama aktarılacak. Hedef müşteri memnuniyeti. Toplam veri hattı sayısı 1416. Yeni bir yazılım (güncel bilgileri kapsayan) geliştirmeye karar verdik. Bankacılık paketi araştırması ve yeni yazılım Ziraat Bankası bünyesinde kurulan Fintek A.Ş. tarafından yapılıyor. Yaygınlaştırma 2004 içinde tamamlanacak. Bu amaçla 20 bin kullanıcıyı eğiteceğiz.”

Avrasya’nın küresel İnternet çıkışı Türk Telekom üzerinden yapılacak
Avrasya Bilişim İş Birliği Forumu – III’ün hazırlanan Sonuç Bildirgesi’nde Avrasya ülkelerinin küresel İnternet çıkışının Türk Telekom üzerinden sağlanacağı vurgulandı.
Sonuç Bildirgesi’nin tam metni şöyle:
“Türk Cumhuriyetleri Bilgi Teknolojileri Çalışma Grubu’nun girişimi üzerine Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Türkiye Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı’nın destekleri ile Türkiye Bilişim Derneği tarafından düzenlenen Avrasya Bilişim İş Birliği Forumu-III, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan, Özbekistan ve Tacikistan temsilcileri ile ev sahibi olarak Türkiye temsilcilerinin ve bilişim ve komünikasyon alanında faaliyette bulunan Türk firma yetkililerinin katılımıyla 4-5 Eylül 2003 tarihinde İstanbul’da Harbiye Askeri Müze ve Sergi Sarayı salonlarında yapılmış olup toplantıda yapılan çalışmalar ve varılan sonuçlar aşağıda açıklanmıştır:
Açılış konuşmalarından sonraki ilk oturumda Türk Telekom A.Ş. tarafından hazırlanmış olan Avrasya İnternet Omurgası Projesi ile ilgili ön çalışmalar hakkında bilgi sunulmuş ve proje hakkında katılımcıların soruları üzerine tamamlayıcı açıklamalarda bulunulmuştur.
İkinci ve üçüncü oturumlarda Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan temsilcileri ülkelerinde telekom ve İnternet altyapısı ve uygulamaları konusunda ayrıntılı bilgiler sunmuşlar, katılımcıların sorularını cevaplamışlardır.
Türk Telekom A.Ş. tarafından hazırlanmış olan Avrasya İnternet Omurgası Projesi’ne dayanılarak Forum Düzenleme Kurulu tarafından kaleme alınan ve bir örneği işbu metne eklenmiş olan İşbirliği Önerisi katılımcıların bilgisine sunulmuş, öneri üzerinde yapılan kısa müzakerelerden sonra, forumda hazır bulunan ülke temsilcilerinin böyle bir öneri hakkında kabul veya ret anlamını taşıyacak herhangi bir beyanda bulunmaları konusunda yetkili olmadıkları dikkate alınarak ileride yapılabilecek görüşmelerde ele alınmak üzere not edilmesi uygun bulunmuş ve önerinin Forum Düzenleme Kurulu tarafından yetkili Türk makamlarının aracılığı ile konuk ülkelerinin yetkili makamlarına doğrudan sunulmasının daha yararlı olacağı sonucuna varılmıştır.
İşbirliği Forumu’nun çok yararlı bir bilgi alışverişi ortamı oluşturduğu hususunda bütün katılımcıların oydaş (hemfikir) olduğu görülerek bu toplantının her yıl düzenlenmesi temennisinin ilgili makamlara sunulması oybirliği ile kararlaştırılmıştır. Türkiye’den başka ülkelerin katılımının kısıtlı kaldığı dikkate alınarak, bundan böyle İşbirliği Forumu’nun dönerli olarak her yıl başka bir ülkede toplanmasının da önerilmesi bazı delegeler tarafından ifade edilmiş ise de, temsilcilerin yetki sınırının aşılabileceği endişesi ile bu konuda herhangi bir karar alınmamasına karar verilmiştir.