WiMAX


Cenk Yapıcı

Adını günden güne daha fazla duymaya başladığımız, kablosuz geniş bantın hızlı ve kullanışlı örneği WiMAX, birkaç aya kadar ülkemiz kullanıcılarının da hizmetine sunulacak.
Şu an devletin birkaç resmi kurumu için özel izinle, özel spektrumlarda kullanılan teknoloji, birçok ilimizde trafik ve sokak kameralarıyla biz farkında olmadan hayatımıza girmiş durumda. Telepati dergisi olarak WiMAX hakkında akla gelen her şeyi ve tüm yeni teknolojileri, işin ehillerine danıştık. Alcatel-Lucent, Huawei, Intel, Nokia, Tellcom, ZTE ve ZyXEL'in yetkili ağızları WiMAX hakkındaki tüm öngörülerini ve sahip oldukları teknolojileri bizlerle paylaştılar.

WiMAX (Worldwide Interoperability for Microwave Access) nedir?
WiMAX teknolojisi 50 km çapındaki bir alanda 70 Mb/s hızında kablosuz İnternet erişimi sağlayan bir teknolojidir. WiMAX, günümüz kablosuz geniş bant teknolojilerine göre daha yüksek bit hızlarıyla İnternet bağlantısı yapılmasını sağlayacaktır. WiMAX teknolojisi, kablo altyapısı gerektiren geniş bant teknolojilerine tamamlayıcı nitelikte olacak ve maliyet avantajı getirecektir. Bu maliyet avantajı hem coğrafi anlamda kablo çekilmesi nedeniyle zor olan yerlerde, hem de bu alanlarda daha az yatırımla daha büyük alanlarda hizmet verilebilecek olmasıyla karşımıza çıkmaktadır. WiMAX teknolojisi, günümüzde bilgiye olan büyük ihtiyacı her yerden ve kesintisiz olarak sağlayabilecektir. WiMAX teknolojileriyle hizmetin götürüldüğü yerlerde İnternet, ses ve video hizmetleri sağlanabilecektir. Bu servisler üzerinden kullanıcılara farklı içerikler sağlanabilecektir.
IEEE, Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü (Institute of Electrical and Electronics Engineers), elektronik alanında ne varsa bunları bir standarda oturtan kurumdur. Geliştirilen her teknolojiye bir kod numarası verirler. WiMAX'a temel oluşturan teknoloji standartlarının kod numarası da 802,16 olarak verilmiştir.
802, bir noktadan çok noktaya geniş bant kablosuz erişim standartları topluluğudur. 802'nin 16. çalışma grubu WiMAX'a temel oluşturduğu gibi 11. grubu da WiFi denilen, kablosuz ağların (WLAN) standartlarını içerir.
WiMAX, ilk haliyle 10 ila 66 GHz frekans aralığında hizmet vermek için tasarlandı. Fakat 2004 yılında (IEEE 802,16.-2004 ile) buna 2'den 11 GHz'e kadar olan aralık da eklendi. Bu ikinci aralığın birçok kısmı şu anda kullanımda değil ve birçok ülkede lisanslanmamış durumda. Çok az bir kısmı da yerel lisanslar isteyen frekanslar. Üreticilerin alakasının henüz lisanslanmamış olan, 802,16-2004 ile belirlenen frekans aralığında olacağı öngörülüyor.

WiMAX'in çeşitleri ve alternatifleri
WiMAX'in IEEE 802,16-2004 sürümü sabit sistemleri hedefliyor. Hareketli olmayan bağlantı noktaları arasında bir ağ kurmak için standartlaştırılmış. IEEE 802,16-2004, ayrıca ilk sürüm olan 802,16-2001 ve 802,16a, 802,16c standartlarını da içeriyor.
İkinci bir WiMAX sürümü ise, hareketli tür olarak bilinen IEEE 802,16e. Bu standart sabit bağlantı noktaları ile hareketli, doğrudan görüşü (Non Line of Sight, NLOS) bulunmayan uygulamaları birbirine bağlamayı hedefliyor.

Dünyadan WiMAX örnekleri
Avrupa'da geliştirilmekte olan MAN türevi HiperMAN (High Performance Radio Metropolitan Area Network), Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI) tarafından geliştirilen ve kablosuz ağlar arasında 2-11 GHz frekans aralığında bağlantı kurmayı hedefleyen teknolojiydi. WiMAX ile aynı hedeflere yönelik olduğundan şu anda WiMAX'e dâhil durumda ve beraber gelişiyorlar.
Kore tarafından geliştirilen WiBro (Wireless Broadband) da kablosuz geniş bant İnternet sağlamak için geliştirilen bir teknoloji idi. 2002'den beri geliştirilen bu teknoloji standardı WiMAX geliştiricileri için bir rekabet ortamı oluşmasına katkıda bulundu. 2004 yılının sonunda Intel ve LG arasında varılan anlaşmada WiBro ile WiMAX arasında uyum sağlama çalışmaları başladı. WiBro, WiMAX'a güzel bir alternatif. İtalyan telekomünikasyon şirketi (Telecom Italia), Samsung ile beraber, WiBro'yu kendi alt yapılarında test edeceğini duyurdu. Bu testin ilk aşaması Turin 2006 Kış Olimpiyatları oldu. Bir başka WiMAX alternatifi UMTS (Universal Mobile Telecommunications System, Evrensel Mobil Telekomünikasyon Sistemi) 3. Nesil (3N) mobil telefonlar için geliştirilmiş bir teknoloji. WiMAX'a mobil telefonlarda rakip olan bu teknoloji Fransa ve Finlandiya'da kullanımda ve bu iki ülke WiMAX için gerekli frekans aralığı için lisans verme işlemini durdurdu.,

WiMAX ile WiFi arasındaki farklar
WiMAX, WiFi ve Ethernet ile aynı LLC katmanını kullanır. Bu yüzden hem WAN-Geniş Alan Ağları, hem de LAN-erel Alan Ağları bağlantıları WiMAX'a köprülenebilir. Bu geriye uyumluluk açısından avantajlar sağladığı gibi ilk etapta WiMAX'ın son kullanıcıya özgü olmasından ziyade genellikle alt yapı için kullanılmasına vesile oldu. Zira ilk aşamada yapılan yatırımlar WiMAX ile var olan ağları birbirine bağlamaktı.
WiMAX için tasarlanan MAC katmanı değişik fiziksel katmanlarla uyumlu halde tasarlandığı için üreticilere geniş bir yelpaze sundu. Böylelikle WiMAX kablosuz geniş bant İnterneti'n yanında mobil telefonlar, avuç içi bilgisayarlar gibi araçlardan da sinyal alabiliyor. Bu gibi nedenler GSM şirketlerinin de WiMAX'a ilgi duymasına sebep oldu. WiMAX vaad ettiklerini gerçekleştirebilirse; GSM firmaları alt yapıları için WiMAX'ı kullanabilir, mobil telefonlarda geniş bant gerektiren uygulamalar kullanıcıların hizmetine sunulabilir. Değişik fiziksel katmanlarla çalışabilen bir MAC katmanı WiMAX'a birbirinden ilginç uygulama alanları getirebilir.
WiMAX için tasarlanan MAC katmanı Wi-Fi'den farklı olarak çalışıyor. Wi-Fi'de tüm kullanıcılar bir erişim noktasına aynı anda bir bakıma birbirleri ile yarışarak istek gönderirler. Bu tip bir gönderide istekler rastgele bir biçimde sıralanır. Bu durumda erişim noktasına uzak olan istemci hep sonlarda sıraya girer. Belki kendisine sıra gelene kadar bağlantının ölü olduğuna kanaat getirip, bağlantının sürekli sonlandırılmasına sebep olur. WiMAX'de ise, bağlantı noktasına erişmek isteyen istemciler sıraya alınır. Böylelikle her istemci sadece bir kere yarışa girer. İstemcinin uzaklığına göre belli bir zaman aralığında erişim verilir. Bu tip bir sıralama algoritması ile bant genişliği daha da verimli kullanılır.

Turkcell ve WiMAGIC
Süratle seyreden bir araca geniş bant İnternet bağlantısı sunabilen WiMAGIC teknolojisinin geliştirilmesinde Türkiye'nin lider GSM şirketi Turkcell önemli rol oynayacak.
Turkcell, saatte en az 120 km süratle seyreden bir araçta saniyede 100 Mb'lik bir hızla İnternet'e bağlanmaya olanak sağlayan WiMAGIC teknolojisinin geliştirilmesinde öncü rol oynuyor. Avrupa Birliği'nin 7. Çerçeve Programı kapsamında yedi ülkeden 13 kuruluşun katılımıyla yürütülen projeye Türkiye'den Turkcell, Bilkent Üniversitesi ve Kadir Has Üniversitesi katılıyor. Fransa merkezli Sequans Communictaions'ın liderliğinde yürütülen projenin koordinatörlüğünü Dr. Hikmet Sarı yürütüyor. WiMAX'ın standartlarının geliştirilmesini amaçlayan proje 36 ay sürecek. Turkcell ise projedeki katılımcı kuruluşların bulgularını uygulayacak. Turkcell Genel Müdürü Süreyya Ciliv, Turkcell olarak teknoloji geliştirmek konusuna ciddi biçimde kafa yorduklarını ve bu konuda kendilerine aşırı bir güven duyduklarını dile getirdi. Turkcell'in halka açık şirketler arasında dünyada 25'inci sırada yer aldığını ve bunun önemli bir başarı olduğunu dile getirdi. Türkiye'deki hükümetlerin Turkcell'in frekans aralığını çok dar tuttuğunu da belirten Ciliv, “Sağolsunlar, frekans aralığımızı dar tutmuşlar. Bu frekans darlığında mecburen inovasyonu yüksek tutuyoruz. Dünyada en dar frekans aralığında en çok kişi konuşturmak konusunda açık ara öndeyiz” dedi.

3N olmayan 3 ülkeden biriyiz
Dünyada 1,1 milyar kişinin İnternet kullandığını ve bunların yüzde 70'inin geniş bant üzerinden İnternet'e bağlı olduğunu belirten Turkcell Genel Müdürü Süreyya Ciliv, “Apple, yeni çıkaracağı iPhone modelinin ismini iPhone 3G koydu. Dünyada 3N olmayan 3 ülkeden biriyiz. Diğerleri de Arnavutluk ve Bosna Hersek” dedi.

WiMAX Forum'dan kısa kısa:
WiMAX Forum Başkanı Ron Resnick, standartlar olmadan WiMAX uygulaması yapan firmaların başarılı olamayacağını ve bu teknolojinin gelişip büyüyemeyeceğini belirtti. WiMAX platformu sayesinde geniş bandın zor coğrafi koşullara kolayca ve altyapı masrafı en alt düzeyde kalacak şekilde ulaşacağını belirten Resnick, “Maliyetleri azaltan, erişimi yükselten böylesine güçlü bir teknolojinin önünün yapılacak düzenlemelerle açılmasının en büyük destekçiyiz” dedi. Resnick, WiMAX Forum'un geniş bant uygulamalarının mobil ortama taşınması için önemli bir platform olduğunu belirterek, hizmet veren operatörlerin WiMAX lisanslamalarında da standardın yakalanması için çalıştıklarını kaydetti. Ürünlere lisans sağlanmadan önce oldukça ayrıntılı bir şekilde incelendiğini belirten Resnick, testlerin daha öncesinde yapılmamış ve kullanılmayan son teknoloji altyapı sistemleri ile yapıldığını kaydetti.
- Amsterdam'da düzenlenen WiMAX forumda ilk 10 WiMAX mobil ürün 2,5 GHz'te (MP05) lisanslandı. 2008 yılı sonuna kadar çizilen yol haritasının ise 3,5 GHz bandındaki ürün yelpazesinin oluşturulup, lisanslanması şeklinde olduğunun altı çizildi.
- Hatırlanacağı üzere Motorola ve Intel, geleceğin geniş bant kablosuz haberleşme teknolojisi olan WiMAX (IEEE 802.16e-2005 standardı) ağlarının geliştirilmesine destek olmak için geniş bant servis sağlayıcısı Clearwire şirketine toplam 900 milyon Dolar yatırım yapma kararı almışlardı. Yatırımın ilk meyvelerini toplayan Motorola'nın WiMAX WAP 25.400 baz istasyonu WiMAX forumda lisanslandı.
- ZyXEL Communication Group'un MAX-206M2 WiMAX MIMO VoIP Router ürününün lisanslanmasının gururunu yaşadıklarını ifade eden ZyXEL Başkanı Dr. Yuh-Long Chen, WiMAX'ta her an liderliğe oynadıklarını kaydederek, mobil geniş bant alanında daima ilklere imza atacaklarını belirtti.
- Sequans Communications'ın SQN2130 and SQN1130 system-on-chip adlı ürünü de Wi-MAX Forum'dan lisans almayı başaran bir başka cihaz oldu. İcra Kurulu Başkanı Georges Karam, ürettikleri yongaların dünyadaki en önemli WiMAX platformları üzerinde çalıştıklarını belirterek, mobil WiMAX'ın günümüzde mobil geniş bantta en iyi çözüm olduğunu söyledi.,
- Samsung Electronics Company, Ltd.'nin SPI-2211 ve SWC-E100'ün lisans almasından sonra konuşan Samsung Telekomünikasyon Bölümü Başkanı Geesung Choi, WiMAX çözümlerinin mobil alandaki en iyi çözüm olduğunu söyleyerek, teknolojisini her an geliştiren Samsung'un küresel mobil pazarında güçlü şekilde var olacağını belirtti.
- Intel'in diz üstü bilgisayarlarda kullanılmak üzere ürettiği Intel® Wi-Fi/WiMAX Link 5350 adlı parçası da WiMAX Forum lisanslarından birini almaya hak kazandı.

Alcatel-Lucent'in WiMAX çözümleri
Alcatel-Lucent'in WiMAX çözümleri ile ilgili bilgileri Mobil Şebekeler Satış Müdürü Erdal Yazıcıoğlu'ndan aldık. Yazıcıoğlu Alcatel-Lucent'in çözümleri, ürün portföyleri, baz istanyonları hakkında açıklamalar yaparken Türkiye'de WiMAX'in geleceğini de değerlendirdi.
Alcatel-Lucent ailesi olarak dünya üzerindeki imzalamış olduğumuz otuzdan (30) fazla ticari anlaşmamız ve yetmişten (70) fazla deneme sistemimizle WiMAX 802.16e pazarında lider bir konumdayız. Sadece güçlü ve ileri ürün portföyümüzle değil aynı zamanda WiMAX konusunda şebeke planlama, şebeke tasarımı, danışmanlık, proje yönetimi ve şebeke optimizasyonu konularında da sağladığımız üst düzey hizmetlerle son kullanıcıların beklentilerinin fazlasıyla karşılanması konusunda servis sağlayıcılara güçlü bir destek sağlamaktayız.
Halihazırda WiMAX Forum'da servis sağlayıcılar, telekomünikasyon alanında düzenleme ve standardizasyonu belirleyen yetkililer, ekipman sağlayıcılar, çip üreticileri ve içerik sağlayıcı firmaların oluşturduğu 530 adet üye şirket bulunmaktadır. Alcatel-Lucent olarak ilk günden itibaren WiMAX Forum'un aktif bir üyesi olmaktan ve bu yeni teknolojinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması konusunda verdiğimiz güçlü destekten ötürü gurur duymaktayız.
DSL çözümlerimizle geniş bantlı teknolojilerdeki dünya üzerindeki liderliğimiz, mobil şebekelerdeki güçlü Pazar payımız ile başarılı WiMAX şebeke kurulumu konusunda gerekli vizyon, uzmanlık, kaliteli insan kaynağı ve güçlü ortak çalışmalar konusunda gücümüze inanıyoruz. Bunun için aynı zamanda uçtan uca bir IP şebekede (çekirdek şebeke ve radyo erişim şebekesinde) olması gereken en yüksek kapasite, güvenilirlik ve ölçeklenebilirliğin çok iyi anlaşılması gerekmektedir.
Alcatel-Lucent WiMAX çözümümüz tamamen Rev-E uyumlu olup 2,5 GHz frekansında çalışan Kompakt WiMAX Baz İstasyonumuz 4 Eylül 2008 tarihinde WiMAX Forum tarafından Mobil WiMAX Sertifikasyonu kazanmış ürünlere dâhil olmuştur.
Bunu, hali hazırda dünya üzerindeki pek çok şebekede ticari hizmet vermekte olan tüm ürün portföyümüzün de sertifikalandırılması konusunda atılmış bir ilk adım olarak görmekteyiz. 3,5 GHz Baz İstasyonumuzun da 2008 yılı sonundan önce gerekli WiMAX Forum testlerini geçerek sertifikalandırılması planlanmıştır.
WiMAX, Alcatel-Lucent portföy stratejisinin tam kalbinde yer almakta ve küresel pazara standartlara tamamen uyumlu bir WiMAX 802.16e-2006 çözümleri sunabilmek için önemli yatırımlar yapmaktadır. Bu faaliyetler; WiMAX Forum'a aktif katılım ve 802.16e-2005 standardının açıklığı ve bütünlüğünün sağlanmasına yönelik çalışmalar ve uzun yıllara varan 2G/3G deneyimi üzerine bina edilmiş 9100 mobil WiMAX çözüm ailesinin sunulması şeklindedir. Intel, Runcom, Sequance gibi yonga üreticilerle ortak çalışmalar yaparak baz istasyonu ve uçbirim kullanıcı cihazları arasındaki çalışabilirliğe katkılar sağlamakta faaliyetlerimiz arasındadır.

Alcatel-Lucent WiMAX IEEE 802.16e-2005 çözümü
Alcatel-Lucent'ın çözümünün ana öğeleri baz istasyonu, erişim kontrol cihazı, yönetim sistemi ve terminal platformlarıdır. İleride daha detaylarını vereceğimiz çözümümüzün fark ve faydaları kısaca şöyle özetlenebilir:
IEEE 802,16 2004 temelli teknolojilerle karşılaştırınca operatör firmalara geleceğe yönelik bir IEEE 802,16e-2005 mobil WiMAX uyumlu çözüm sağlamak.
Gelişmiş radyo teknolojilerinin bütünleşiği (AAS, MIMO), ve böylece gerekli saha sayısının ortalama %40 düşürülmesi ve hücre başına kullanılabilir veri miktarının %40 artırılması.
Tak-çalıştır ve fiyat-avantajlı çözüm, tek bir operasyon merkezinden yönetilebilen ve kolayca kurulumu, yapılandırma ve yönetimi yapılabilen kendi tümleşik bir çözüm.
Uçtan uca tam bir IP yapısı sayesinde sabit, mobil ve IMS şebekelerine bütünleşebilen ve VoIP gibi hizmet kalitesi (QoS) kontrollü çoğul ortam hizmetlerinin verilmesini sağlamak ve birbirinden farklı erişim şebekeleriyle sorunsuz çalışabilirliği ile yeni servislerin hızla tanımlanıp kullanıma hazır hale getirilmesine imkân vermek.
Güçlü ortaklıklar ve çalışma grupları oluşturarak her bir Alcatel-Lucent baz istasyonunun farklı markalardaki uçbirim kullanıcı cihazlarıyla sorunsuz çalışmasını sağlamak, böylece servis sağlayıcı firmalara istedikleri marka ile çalışabilmelerine olanak sağlamak (Açık Uçbirim Kullanıcı Cihazı Stratejisi).
Yazılımı güncellenebilir Baz İstasyonları sayesinde yeni teknolojilere sadece yeni yazılımların merkezden yüklenmesi sayesinde gelişmekte olan teknolojileri destekleyecek farklı özelliklerin şebekeye en ucu ve hızlı bir biçimde tanıtılabilmesi.

Alcatel-Lucent WiMAX IEEE 802.16e-2005 ürün portföyü
Standartlara uygun tasarımlanmış ve üretilmiş Alcatel-Lucent çözümü IEEE 802.16e-2005 standardına uyumlu her terminalle beraber çalışabilirdir. Operatörler böylece marka kısıtlaması olmadan istedikleri herhangi bir uç birim cihazını seçerek Alcatel-Lucent WiMAX ürünlerinden kurulmuş şebekelerinde kullanabilirler.

Baz İstasyonları
Alcatel-Lucent Tümleşik Baz İstasyonları (C-WBS) yer kaplama konusunda hemen her yere (ister mevcut ister yeni saha olsun) montajını mümkün kılacak bir şekilde tasarlanmıştır. Baz İstasyonunun Gelişmiş Anten Teknolojisi, WiMAX standardında tanımlı iki teknolojiyi (beam forming ve MIMO) temel almıştır. ‘Beam forming' teknolojisi, hedeflenen bir alanın %40 daha az saha sayısı ile kapsanabilmesini ve böylece ekipman ve saha maliyetlerinin düşmesini sağlamaktadır. Bu teknoloji baz istasyonu radyo çıkış gücünün uç birim cihazlarının olduğu bölgeye yönlendirilmesini ve cihazlar kapsama alanında hareket ettikçe veya yeni cihazlar kapsama alanına girdikçe bu radyo ışınlarının otomatik olarak ayarlanmasına olanak verir.
MIMO (Çoklu Giriş – Çoklu Çıkış) teknolojisi, farklı antenler üzerinden gönderilen ve alınan radyo sinyallerinin birleştirilmesi prensibine dayalı olup farklı yollar üzerinden gelen sinyallerin ve yansımaların kullanılmasıyla sinyallerin daha güçlü bir şekilde iletilmesine olanak sağlar. Mevcut hücre üzerinde kapasite ve/veya kapsamada ek bir kazanç sağlar.
Bu iki anten özelliğinin birleştirilmesiyle hem kapsama artar hem de veri kullanabilme oranını daha verimli bir hale getirir. Düşük gecikme (latency) sayesinde VoIP, Mobil TV ve çevrimiçi oyunlar gibi gerçek zamanlı uygulamalar WiMAX ile mümkündür. Ve Gelişmiş Anten Teknolojileri sayesinde, bina içindeki kullanıcılara da WiMAX Baz İstasyonu erişebilmektedir.
Alcatel-Lucent Baz İstasyonu portföyü aynı zamanda MIMO kullanımına göre optimize edilmiş, daha az yer kaplayan ve daha hafif olan, böylece de kırsal kapsama ve hedef noktasal kapsama konusunda daha kullanışlı olan Light Baz İstasyonu (L-WBS) modelini de kapsamaktadır. Makro Baz İstasyonu (M-WBS) daha yüksek kapasiteli yapılandırmayla aşırı yüklü şebeke durumları için daha uygundur. L-WBS2 (L-WBS'in yeni sürümü) ve M-WBS hücre başına birden çok taşıyıcıyı desteklemektedir.

Erişim Kontrol Cihazı (WAC)
Alcatel-Lucent WiMAX Erişim Kontrol Cihazı, WiMAX Forum'da tanımlı ASN-GW (Access Services Network Gateway) birimine karşılık gelmekte olup abone tanımlanması ve yetkilendirmesi fonksiyonunu sağlar ve hareketlilik özelliğini destekler. Haberleşme kesintiye uğramadan hücreden hücreye yer değiştirmeyi (Handover) yöneterek kullanıcı hareket halinde bile olsa çevrimiçi oyunlar gibi zamana duyarlı uygulamaların problemsiz gerçeklenmesini sağlar. Kompakt ve ölçeklenebilir yapısıyla operatörlerin genişlemeye açık şebekeleri için uygun ve ekonomik bir çözüm sağlar.

Uçtan Uca Çözüm
Pek çok müşterimiz tüm şebekelerini IP tabanlı bir yapıya dönüştürerek önemli bir şebeke dönüşümü gerçekleştirmektedir. Alcatel-Lucent çözümü uçtan uca ürün portföyümüzde bulunan transmisyon, NGN ve IMS şebekeler, uygulamalar, ücretlendirme, yetkilendirme ve güvenlik konularındaki ürünleriyle bu konuda da müşterilerine en üst seviyede hizmet sağlamaktadır. Müşterilerimize komple bir çözüm önerebilmekle birlikte ellerindeki mevcut IP mimarisine ekonomik ve kolay bir geçiş konusunda her türlü desteği verebilmektedir.

Türkiye'de WiMAX
Ülkemiz genç, dinamik ve yeni teknolojilere açık bir toplum yapısına sahip. İnternet hızla hayatımızın her aşamasında önemli bir rol oynamakta. WiMAX teknolojisiyle birlikte hem geniş bantlı hem de mobil kullanım olanağına sahip olacağız. Burada servis sağlayıcılara ve özellikle de uygulama ve içerik geliştiricilere önemli görevler düşmektedir. İnsanımızın ihtiyaç ve beğenilerine yönelik uygulamalar geliştirerek geniş bantlı uygulamaların kullanımına önemli katkılar sağlayacaklarına inanıyoruz. Yaratıcı servis ve uygulamalar geliştirip sunacak firmalar pazarda önemli bir fark yaratacaktır.
Ticari uygulamaların dışında e-devlet, e-eğitim, e-sağlık ve e-ticaret gibi servislerin WiMAX sayesinde her an her yerde kablo gerektirmeksizin kullanılabileceği ve bunun da ilgili servislerin daha yaygın kullanımına yol açacağına inanıyoruz.

Konuyla ilgili Huawei'nin WiMAX alanında sağladığı ve sağlayacağı çözümler ve çözümlerin ayrıntılarını Huawei Türkiye'nin Teknolojiden Sorumlu Yöneticisi Tufan Ünal'dan aldık:
Huawei, WiMAX 16e pazarında lider rolündedir ve pazarın büyük bir kısmına sahiptir. 2008 `in ilk çeyreğinde Huawei 17 tane yeni WiMAX 16e anlaşmasına imza atarak toplamda 29 WiMAX 16e anlaşmasına ulaşmıştır ve aynı zamanda da 35 tane deneme sistemi kurmuştur.
Huawei WiMAX çözümü 4üncü kuşak Baz istasyonu (BTS) platformuyla sunulmaktadır. Huawei WiMAX BTS çoklu anten sistemlerini kullanan ve aynı zamanda çoklu taşıyıcıyı destekleme özelliğine sahip bir üründür. Bu da BTS kapasitesini artırmıştır.
2008'in başlarında Huawei ilk defa Wave2 şartlarına uygun CPE ve USB cihaz piyasaya sunarak operatörlerin en çok tercih ettiği marka haline gelmiştir.
Huawei IEEE16 ve WiMAX forumun önemli üyelerindendir ve WiMAX için birçok çalışmaya katılmıştır.
Nisan 2008 de Honkong' ta Huawei ikinci WiMAX IOT testini başarı ile tamamlamıştır. Huawei IOT yi Runcom, SEQUANS Runcom, GCT, ZyXEL, SEWON ve ASUS'dan gelen cihazlarla gerçekleştirmiştir.

WiMAX'in getireceği avantajlar ve kullanabilirlik seçenekleri nelerdir?
WiMAX kablosuz geniş bantlı yüksek hızda erişim sağlamaktadır. WiMAX İnternet'e herhangi bir kablolu bağlantınız olmadan otel odasında yataktan, odanızdaki koltuktan, seminer salonunda bulunduğunuz yerden kablosuz İnternet'e erişmenizi sağlıyor. WiMAX tamamıyla IP tabanlı olup IP üzerinde ses servisini de desteklemektedir. WiMAX çoklu medya, video konferansı, video akışı gibi servisleri desteklerken, aynı zamanda sabit, göçebe, taşınabilir ve mobil uygulamaları sağlar. Ayrıca WiMAX'in çok çeşitli kullanım alanı vardır örnek olarak; banka ağları, eğitim servisleri ve toplum güvenliği gibi. WiMAX kablosuz teknoloji olduğundan dolayı kurlumu daha kolay ve ucuzdur. Çoklu anten teknolojileri ve değişik modülasyon teknikleri kullanılarak kapasite ve kapsama alanı artırılmıştır. OFDMA teknolojisi kullanılarak spektrum etkinliği artırılmış daha fazla verinin transferi sağlanmıştır. WiMAX son derece güvenilir bir kullanıma sahiptir. WiMAX AES'i (advanced encryption system) destekler.

Türkiye'de WiMAX için yapılan ve yapılacak çalışmalar, Türkiye vizyonu hakkında Huawei'nin öngörüleri nelerdir?
Huawei bugüne kadar Türkiye de WiMAX konusunda birçok çalışma yapmıştır. Bunlardan biri geçen haziranda gerçekleşen WiMAX Road Show göstergesiydi. Bu gösteride birçok operatörden gelen değerli müşteriler WiMAX teknolojisini daha iyi anlamış ve Huawei`yi daha iyi tanımışlardır. WiMAX yeni bir teknoloji olduğundan dolayı Türkiye'deki müşteriler birçok soruya bu gösteride yanıt bulmuşlardır. Ayrıca yakında çıkacak WiMAX lisansından dolayı çeşitli operatörlerle ön çalışmalar bütün hızıyla devam etmektedir.

WiMAX uygulamaları sonucunda Türkiye'deki geniş bant pazarının durumu ile ilgili beklentileriniz nelerdir?
Geniş bant sadece Türkiye'de değil tüm dünyada ilgiyle takip edilmektedir. Artık günümüzde yüksek hızda bilgi alışverişi yani yüksek hızda İnternet çok önemli hale gelmiştir. Ayrıca çoklu medya kullanımı ve video akışı için geniş bant kullanımı ihtiyaç haline gelmiştir. Türkiye'nin geniş bant kullanımı konusunda önemli adımlar atması kaçınılmazdır. Bunlardan biride WiMAX teknolojisi olacaktır.

Telekomünikasyon Kurumu'nun düzenlemeleri ve Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım'ın “önce yüzde yüz kapsama alanı sonra 3.Nesil bağlantı” politikası ile ilgili yorumlarınız nelerdir?
Sayın bakan 3. nesil lisansının ardından başlayacak yeni teknoloji yatırımları yapılmasından önce operatörlerin kapsama alanını 500 nüfuslu hanelere kadar genişletmesini istemiştir. Ulaştırma Bakanlığının tüm vatandaşlarımıza kablolu-kablosuz haberleşme hizmeti götürmek istemesi doğru bir yaklaşım olmakla birlikte Türkiye'nin bilgi toplumuna geçişinde önemli rol oynayan yeni nesil erişim teknolojilerine geçişini aksatmamalıdır diye düşünüyoruz.

WiMAX'te yeni teknolojileriniz ve eklemek istedikleriniz nelerdir?
WiMAX gelişmekte olan geniş bantlı kablosuz erişim teknolojisidir. Her yıl yeni WiMAX sistemleri kurulmakta ve bu sayı her geçen gün orantılı bir şekilde artmaktadır. Ülkeler WiMAX lisansı sorununu kısa sürelerde aşarlarsa önümüzde ki yıllarda WiMAX dahada yaygınlaşacaktır. Geçmiş Haziran ayında sadece WiMAX teknolojilerin yer aldığı Türkiye'de ilk sergi alma özelliği taşımış olan TIR İstanbul ve Ankara'da bulunmuştu, bu Roadshow kapsamında katılımcılara Huawei WiMAX teknolojisini geldiği son noktanın eğitimler verilmişti. Bundan başka 22 Ekim'de gerçekleşecek olan Türk Telekomünikasyon Kurumu ve Yıldız Teknik Üniversitesi ile birlikte HABTEKUS Sempozyumunda Huawei'nin WiMAX teknolojisi ile ilgili bir eğitim semineri düzenleyecek.

Mobil telefon pazarının yıllardır tartışmasız lideri Nokia'nın Türkiye Pazarlama Müdürü Sertaç Şener'e de Nokia cephesindeki gelişmeleri sorduk.
Konuyla ilgili Nokia'nın sağladığı ve sağlayacağı çözümler ve çözümlerin ayrıntılarını anlatmasını rica ettiğimiz Şener şunları kaydetti:
WiMAX uygulamaları çok yeni ve çok büyük potansiyele sahip. WiMAX teknolojisi sayesinde, kablolara bağlı olarak yapabildiğimiz veri transferinin onlarca kat hızlısını mobil olarak gerçekleştirebiliyoruz. Bu teknolojinin yaygınlaşması, yakın gelecekte çok farklı bir iletişim boyutuna geçmemizi sağlayacak. Nokia, daha önce başlattığı müzik, oyun, yönleme, görüntüleme ve video deneyimleri ve servislerini artık “Ovi” çatısı altında bütünleştiriyor. Fince'de “kapı” anlamına gelen Ovi, WiMAX ile birlikte çok daha etkin bir biçimde kullanılabilecek. Böylece kullanıcılarımız sosyal iletişim ağlarına, topluluklarına ve içeriklerine kolayca ve yüksek bir kalitede erişebilecekler.
Ovi, mevcut sosyal ağlara ve topluluklara kolaylıkla erişme olanağı vererek kullanıcılarına heyecan verici yeni deneyimler sunuyor. Ayrıca, herkesin bilgi ve içerik kaynaklarıyla da işbirliği ve paylaşım içinde olmalarına olanak tanıyor. (www.ovi.com) adresindeki Ovi, Nokia Maps, Nokia Music Store, N-Gage ve Share on Ovi'den oluşan Nokia İnternet servislerine açılan kapı olacak. Ovi ayrıca Web topluluklarına da açık olacağı için, kullanıcıların kendi içeriklerine, topluluklarına ve iletişim listelerine, uyumlu bir Nokia cihazla ya da bilgisayar üzerinden, tek bir noktadan erişmelerini sağlayacak.

Türkiye'de WiMAX için yapılan ve yapılacak çalışmalar için Nokia'nın öngörüleri neler? Türk tüketici bu yeni bağlantıyı hemen benimseyebilecek mi? Nokia'da WiMAX konusunda ne gibi gelişmeler oluyor?
Telekom sektörü, Türkiye'de çok dinamik bir yapıya sahip ve sürekli büyüyor. Mobil haberleşme yönünden bir değerlendirme yapacak olursak, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de mobil haberleşmenin katlanan bir hızla önem kazanmakta olduğunu görüyoruz. Bu da günümüzün hayat ve çalışma tarzının doğal sonucu olarak ortaya çıkan bir süreç. Mobil haberleşme cihazları sayesinde insanlar, teknolojiden, bulundukları yer ve zamandan bağımsız olarak faydalanabiliyorlar. Nokia olarak biz hareketliliğin bir lüks değil, modern yaşamın ihtiyaçlarıyla örtüşen bir uygulama olduğuna inanıyoruz. Haberleşme, bundan sonra da mobilleşmeye devam edecektir. Teknolojik altyapının dünyadaki gelişmelere paralel olarak güçlendirilmesi son derece önemli. Özellikle 3N ve WiMAX uygulamalarına geçildiğinde, mobil haberleşmenin sunduğu inanılmaz olanaklardan sonuna kadar yararlanmaya başlayabileceğiz. Tabii, hizmetlerin makul fiyatlarda sunulması da teknolojiden geniş kesimlerin yararlanabilmesi için öncelikli bir unsur.
Türkiye'de kullanıcılar, teknolojik yenilikleri çok hızlı benimsiyor. Dolayısıyla WiMAX'in da pazarda çabucak kabul göreceğine inanıyoruz. Değişen pazar koşulları beraberinde yeni oyuncular ve yeni iş alanları da yaratacak. İçerik sağlayıcılar, altyapı sağlayıcıları, mobil pazarlama şirketleri sunulan İnternet deneyimi ve servis kalitesinin oluşturulması konusunda çok büyük bir role ve öneme sahip olacaklar.
Yeniliklerimizden biri WiMAX Edition'da bulunan gelecek nesil mobil geniş bant servisi olan XOHM, Nokia N810 İnternet Tablet. XOHM, kapsama alanı içinde WiMAX uyumlu cihazlar üzerinden İnternet'ten ve sunduğu imkânlardan dilediğiniz zaman dilediğiniz yerde yararlanmanıza olanak tanıyor. XOHM kablosuz geniş bant hizmeti, gelecek nesil WiMAX teknolojisi ile mevcut en açık İnternet deneyimlerinden biri haline geliyor.
XOHM ile, WiMAX uyumlu cihazınız üzerinden İnternet'te geniş bant hızında gezinebilir, MP3 çalarınıza en yeni müzik içeriklerini kolaylıkla yükleyebilir, fotoğraf ya da videolarınızı dijital fotoğraf makinenizden kendi Web sitenize otomatik olarak hızla aktarabilirsiniz. Ayrıca araba ile seyahat ederken yerel tabanlı uyarılar alabilir, araba ekranınıza film yükleyebilirsiniz.

Türkiye'nin mobil haberleşme devi Turkcell'in iştiraki ve Türkiye'nin kaliteli ses ve veri aktarımı sağlayan alternatif Telekom operatörlerinden olan Tellcom'un Ağdan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Yiğit Berktaş'ın da fikirlerini aldık:
Türkiye'de WiMAX için yapılan ve yapılacak çalışmalar konusunda öngörüleriniz nelerdir?
2005 yılından itibaren, servis sağlayıcılar, üniversiteler, ekipman üreticileri ve farklı ölçekteki teknoloji şirketleri tarafından test çalışmaları yürütülmektedir.
Henüz bir yetkilendirme çalışması yapılmadığından dolayı, bugüne kadar hayata geçirilen WiMAX uygulamaları Emniyet Müdürlüğü izni çerçevesinde yapılan bölgesel güvenlik kamerası uygulamaları/çözümleri olmuştur.
Telekomünikasyon Kurumu'nca yapılacak geniş bant Telsiz Erişim Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirilmesi çalışmaları neticelendiğinde Türkiye' deki çalışmaların da hızlanacağı öngörülmektedir. Tellcom bünyesinde de 2007 yılından itibaren farklı üreticiler ile test çalışmaları yapılmaktadır.

Türkiye'nin en hızlı İnternet bağlantısını fiber kablo üzerinden verebilen bir alternatif operatör olarak, WiMAX uygulamaları sonucunda Türkiye'deki geniş bant pazarının durumu ile ilgili beklentileriniz nelerdir?
WiMAX teknolojisinin ülkemiz ve telekomünikasyon sektörü açısından birçok getirisi olacaktır. Ülkemiz, diğer OECD ülkelerine bakıldığında daha düşük bir geniş bant penetrasyonuna sahip olduğundan, WiMAX, hızlı ve kolay kurulumu sayesinde bu penetrasyonu özellikle nüfus yoğunluğunun az olduğu kırsal alanlarda hızlı bir şekilde artırabilecektir. WiMAX teknolojisi ülkemizde varolan ADSL teknolojisine de alternatif olabileceğinden, telekomünikasyon alanında ülkemizdeki rekabet ortamının da gelişimine katkısı olacaktır.
Operatörler, WiMAX sayesinde müşterilerine maksimum erişim sağlayabileceklerdir. Kullanıcıların istedikleri zaman istedikleri yerden erişim sağlayabilecek olmaları ile ülke çapında İnternet kullanımı, trafik miktarı ve geniş banda olan ihtiyaç artacaktır.

WiMAX alanında çok yüksek teknolojiye sahip olan, sistemleriyle kullanıcı memnuniyeti yaratan tecrübeli firma ZTE'de Mobil Teknolojiler Direktörü olarak görev yapan Faruk Karagöl'e sorularımızı sorduk:
WiMAX konusunda ZTE neler sunuyor?
WiMAX, ZTE'nin uzun vadeli yatırım yaptığı ve stratejik olarak belirlediği alanlardan biridir ve 15 üyeli WiMAX Form'a üye olan ilk Çin firmasıdır. ZTE bu alanda uçtan uça çözümler sunmaktadır ve WiMAX ekosistemin oluşmasına önemli katkıları vardır. WiMAX çözümü, CPE (Kullanıcı), ASN (Erişim Şebekesi) ve CSN (Temel Şebeke) olmak üzere üç temel alandan oluşmaktadır. Bu üç alanda da ZTE'nin farklı ihtiyaçlara cevap veren farklı çözümleri vardır. Herhangi bir işletmeci sadece ZTE ürünlerini kullanarak WiMAX servisini kullanıcılar ile buluşturabilir ve şebekeyi hayata geçirebilir. Bu üç alandaki ZTE çözümlerini kısaca özetlersek; öncelikle ürünlerimiz hem 2,5 GHz hem de 3,5 GHz bantında çalışmaktadır.
CPE: Temel/SOHO/Indoor sabit modemler, masa üstü ya da diz üstü bilgisayar ile tümleşik çalışan USB ve Expresscard modemleri, tek konumda ya da çift konumda çalışan WiMAX mobil telefonlar.
ASN: Bina içi ve yoğun yerleşim alanlarının kapsamasını sağlayan Pico ve Femtocell çözümleri, kırsal alanların ve yoğun olmayan yerleşim alanlarının kapsamasını sağlayan MIMO temelli, dağıtık mimari ve makro tabanlı baz istasyonu çözümleri, aynı anda 300.000 kullanıcıya hizmet verebilen, 4.096 baz istasyonu destekleyen ve 4 Gbit/saniye çıkış kapasiteli AGW çözümü, transmisyon altyapısını sağlayan Fiber ve Mikrodalga temelli çözümler.
CSN: 3,0 GHz ve 3,5 GHz frekans bantlarını destekleyen , 3.000.000 kullanıcıya kadar hizmet verebilen, saniyede 1.800 isteğe cevap veren, yüksek güvenilirlikli ve tamamen yedekli AAA çözümü, 480.000 MIP oturumunu destekleyen, 4,8 Gbit /saniye kapasiteli HA çözümü , IMS temelli servislerin sunumuna imkân veren IMS çözümü.

WiMAX'in kullanıcıya getireceği avantajlar ve kullanabilirlik seçenekleri nelerdir?
WiMAX' in getireceği en önemli fayda, mobil ortamda geniş bant iletişime imkân sağlamasıdır. Kullanıcılar kablolu ortamdaki hizmet seviyesini ve kalitesini mobil ortamda da görmek istiyor. Mobil teknolojinin hızla gelişmesinin nedenlerinden biri de kullanıcıların bu isteğinden kaynaklanmaktadır. WiMAX bu talebe cevap vermesinden dolayı yaygın bir kullanım alanı bulacaktır.

Türkiye'nin WiMAX geniş bant yolculuğu hakkında ZTE'nin öngörüleri nelerdir?
ZTE WiMAX deneme şebekesi kurulumu için çalışmalara başlamıştır. Önümüzdeki 3 ay içerisinde deneme şebekesi hayata geçecektir. Bunun dışında WiMAX teknolojisi ile ilgilenen firmalara hem WiMAX'i tanıtıcı, hem de ZTE ürünlerini tanıtıcı sunumlar ve etkinlikler düzenlemektedir. 2009 yılında WiMAX lisanslarının çıkmasını bekliyoruz. WiMAX işletme lisansını alacak olan firmaların mutlaka iyi bir iş planı ve uzun dönemli yatırım planı olması gerekmektedir. Dünyada WiMAX ekosistemi yeni oluşmaya başladığından, 2009'da çıkacak bir WiMAX lisansı Türkiye için büyük bir avantaj sağlayacaktır. Türkiye GSM ekosistemine dünya ile paralel dâhil olması nedeniyle, güçlü bir ekosistem oluşturdu. Aynı Ekosistemin WiMAX içinde oluşacağına inanıyoruz.

WiMAX uygulamalari sonucunda Türkiye'deki geniş bant pazarının durumu ile ilgili beklentileriniz nelerdir?
Geniş bant pazarında, kabloludan kablosuza doğru bir geçiş başlayacaktır. Ancak bu geçişin hızını pazardaki rekabet ve fiyatlar belirleyecektir. Lisansı alacak işletmeciler hem geniş kullanıcı kitlelerine erişebilen altyapıyı hızla kurmalı hem de kullanıcıya fiyat avantajı sağlamalıdır. Geniş bant pazarının gelecekteki durumunu belirleyecek temel faktör, pazardaki oyuncuların fiyat ve hizmet rekabetinin şiddeti olacaktır. Rekabet arttıkça kullanıcı daha iyi servisi daha ucuza alacaktır.

ZTE'nin WiMAX'te yeni teknolojileri ve diğer eklemek istedikleriniz nelerdir?
WiMAX kıt kaynak olan frekans spektrumunu en etkin ve verimli bir şekilde kullanan bir teknolojidir. Bunu yaparken de OFDM, MIMO gibi ileri teknolojileri kullanmaktadır. Ayrıca bu teknolojiler, 2009'dan itibaren denemelerine başlanacak olan ve 3N'nin devamı olan LTE teknolojisinin de temelini teşkil etmektedir. Önümüzdeki yıllarda WiMAX ve LTE kablosuz geniş bant kullanıcılarının hayatında geniş yer tutacak ve her iki teknolojide geniş bir kullanıcı kitlesine sahip olacak ve yaygın bir kullanım alanı olacak. ZTE, GSM, UMTS, WiMAX ve LTE'nin aynı baz istasyonu üzerinden sadece yazılım konfigürasyonu yolu ile desteklenmesi için SDR (Software Defined Radio) ürününü pazara sundu. Bu ürün ile işletmecilere farklı teknolojileri aynı baz istasyonu üzerinden sunabilecekler ve Yatırım Maliyetleri (CAPEX) ve İşletim Maliyetleri (OPEX) çok büyük oranlarda düşecek. Böylece kullanıcılarda yeni hizmetlerden daha ucuza yararlanıyor olacaklar.

Kablosuz geniş bant bağlantılarda güçlü donanım ve ekipmanları ile ün kazanan bir başka teknoloji devi ZyXEL'in sağladığı ve sağlayacağı çözümlerin ayrıntılarını ZyXEL Türkiye Telco Ürünleri Yöneticisi Yasin Batmaz'dan aldık:
ZyXEL olarak şu aşamada kullanıcı tarafındaki (CPE) ürünlere odaklanmış bulunuyoruz. Gelecek dönemde WiMAX baz istasyonu tarafında çalışmalarımız da olabilir. WiMAX ürünleri ülkelere göre değişik frekanslarda (2,3 GHz, 2,5 GHz, 3,5 GHz) çalışmaktadır. Her 3 frekans bandında da çalışan ürünlerimiz mevcuttur. WiMAX standartlarına bakıldığında sabit (16d) ve mobil (16e) standartları mevcuttur. ZyXEL olarak WiMAX ürün geliştirmeye hareket halindeyken bile İnternet'e bağlanmaya imkân veren 16e standardıyla başladık. Şu an bütün WiMAX ürünlerimiz 16e standardında çalışmaktadır. Diğer yandan WiMAX kullanıcı tarafı ürünleri de (CPE) ihtiyaca göre farklılık göstermektedir. PC'ye direkt takılan PCI Express ve USB adaptörlerle doğrudan tek kullanıcı olarak İnternet'e erişmek mümkündür. Birden fazla PC'nin İnternet'i paylaşması gerektiği durumlarda kullanılabilecek ve aynı zamanda İnternet üzerinden ses görüşmesi yapılabilecek ürünlerimizi aşağıdaki tabloda görebilirsiniz.

 

Tanım

Dahili/Harici

Ethernet yuva sayısı

VoIP (FXS yuva sayısı)

WiFi 802,11 b/g Kablosuz

MAX-706

Express Card

 

 

 

 

MAX-5x6

USB Card

 

 

 

 

MAX-216M1

Indoor simple CPE

Bina içi

1

1

Yok

MAX-2x6HW2

Indoor multi CPE

Bina içi

4

2

Var

MAX-3x6HW2

Outdoor multi CPE

Harici-Dış mekan

4

2

Var

 

 

 

 

 

 

WiMAX'in getireceği avantajlar ve kullanabilirlik seçenekleri nelerdir?
WiMAX'in getireceği en büyük avantaj şüphesiz ki yüksek hızlı mobil haberleşme olacaktır. Bu teknolojinin hayatımıza girmesiyle birlikte kapsama alanının olduğu her yer bir ofis olarak düşünülebilir. WiMAX uygulamalarına örnek vermek gerekirse hasta ambulansta hastaneye yetiştirilirken çekilen filmler anında hastaneye ulaştırılabilecek, gerekli hazırlıklar önceden yapılabilecektir. Diğer bir WiMAX uygulaması da sokak kameralarıdır. WiMAX'in getireceği yüksek hız sayesinde direklere takılan kameraların elde ettiği görüntüler merkez birime kablo zahmeti olmadan aktarılabilecektir.
Diğer yandan WiMAX'in kapsama alanı ve İnternet üzerinden ses görüşmesi (VoIP) teknolojisi beraber düşünüldüğünde GSM üzerinden yapılan mobil telefon görüşmelerinin VoIP'e kayacağını söyleyebiliriz.

Türkiye'deki WiMAX çalışmaları, Türkiye'nin geniş bant vizyonu hakkında ZyXEL'in öngörüleri nelerdir?
Türkiye şu an 3N mi WiMAX mı, yoksa her ikisi mi sorusuna cevap bulmaya çalışıyor. Her 2 teknolojinin de lisansı henüz verilmiş değil. 3N, GSM altyapısı üzerinden çalışacağı için GSM operatörleri 3.Nesil lisanslarının verilmesi konusunda çalışıyorlar. Diğer yandan WiMAX'in kapsama alanı ve hızı düşünüldüğünde 3N'ye göre maliyet ve kullanılabilirlik açısından daha avantajlı olduğu görülüyor. Henüz lisans verilmese de Türk Telekom'un Türkiye'nin doğu bölgelerinde başlattığı ticari olmayan WiMAX projesi yakında başlayacak. Bu proje kapsamında telefon ve İnternet hizmetinin götürülemediği kırsal kesimlerde bu hizmetler verilebiliyor olacak.

WiMAX uygulamaları sonucunda Türkiye'deki geniş bant pazarının durumu ile ilgili beklentilerinizi açıklar mısınız?
Geniş bant abone sayısının bu hizmetin mobil olarak verilmesinden dolayı ilk başlarda bir sıçrama yapacağını kestirmek zor değil. WiMAX abonelerinin mevcut sabit geniş bant aboneliklerini iptal ettirip mobil geniş bant abonesi olacakları da düşünülebilir ama toplamda geniş bant abone sayısı geniş bant kapsam alanının evlerin dışına genişlemesi nedeniyle yine katlanarak birbirine rakip olmadan artacaktır. Kablolu geniş bandın VDSL2 ve Metro Ethernet çözümleriyle 100Mb/s'lere ve video servislerine genişleyeceği için her zaman ihtiyaç duyacağız. Bu artışın devam etmesi şüphesiz yüksek hızlı mobil haberleşmenin keyfinin çıkarılmasını sağlayan uygulamaların (IP TV, etkileşimli oyunlar) sunulmasına bağlıdır. Aksi halde sabit geniş bant abone artışında şu an yaşanan ivme düşüşü mobil geniş bantta da görülecektir.

WiMAX ile ilgili Intel'in sağladığı ve sağlayacağı çözümler ve çözümlerin ayrıntıları...
Bugün yaklaşık 120 ülkede 300'den fazla operatör tarafından ticari WiMAX servisleri mobil ve sabit servisler olarak sunulmaktadır. WiMAX'in Ekim 2007 ayında ITU tarafından 3N standardı olarak kabul edilmesi sürece oldukça ivme kazandırdı. Öyle görünüyor ki, en fazla 2 yıl içinde WiMAX sinyalinin olmadığı hiçbir ülke kalmayacak. WiMAX Forum'un açıklamasına göre mobil ve sabit uygulamalar için geliştirilen sertifikalı ürün sayısı 60'ı geçmiş durumda. Sertifikalı ürün sayısının da 2011 yılı itibariyle 1000'i aşacağı tahmin ediliyor. Aralarında Intel'in de bulunduğu dünyanın önde gelen 62 şirketi tarafından silikon ve kullanıcı terminalleri, 37 şirketi tarafından altyapı teçhizatı üretilmektedir. Bu yıldan başlayarak WiMAX desteğini taşınabilir bilgisayar, GSM telefon, mobil İnternet cihazları, kamera, fotoğraf makinesi, otomobil ve tüketici elektroniği olarak adlandırdığımız birçok cihazda standart olarak görmeye başlayacağız.
WiMAX aynı zamanda mevcut kablolu teknolojilerle geniş bant servis sağlanamayan yerler için de ideal bir çözüm sunmaktadır. WiMAX özelliği, bugün kullanmakta olduğumuz Wi-Fi gibi diz üstü bilgisayarlar, avuç içi bilgisayar-PDA'lar, mobil telefonlar, fotoğraf makineleri, video kamera gibi birçok cihaz içerisinde olarak sunulacaktır. Örneğin, tatilde deniz kenarında otururken çektiğiniz fotoğrafları anında, doğrudan WiMAX özellikli cihazınız ile WiMAX şebekesi üzerinden istediğiniz bir yere göndermeniz mümkün olabilecektir.
Bunun yanı sıra WiMAX, yüksek hızlı İnternet, e-devlet, eğitim, e-ticaret, e-sağlık, ülke güvenliği gibi çok farklı servis uygulamaları için kullanılabilecektir. Buna örnek olarak, Intel ve Türk Telekom işbirliği ile hayata geçirilen “WiMAX Ambulans” pilot projesini gösterebiliriz. Ankara Numune Hastanesi'nde pilot çalışması yapılan uygulama ile acil sağlık hizmetlerinin BT-Bilişim Teknolojileri kullanılarak iyileştirilmesi, hasta güvenliği ve hizmet kalitesinin artırılması, tıbbi hataların azaltılması, erken ve yerinde müdahale ile ambulans nakil esnası ölüm oranlarının azaltılması amaçlanmıştır. Projenin örnek sunumunda, hareket halindeki ambulanstan çok başarılı bir şekilde ses-veri-video bilgileri hastaneye aktarılmıştır.
WiMAX'in diğer geniş bant teknolojilerden önemli bir farkı da her iki yönde de yüksek hız sağlayabilmesidir, çünkü video tipi uygulamalar için her iki yönde de yüksek hız sağlanması sonderece önemlidir.

WiMAX'in getireceği avantajlar ve kullanabilirlik seçenekleri...
WiMAX sabit, nomadik (göçebe durumda olan) ve mobil uygulamalar için geliştirilmiş tam IP tabanlı geniş bant telsiz haberleşme sistemidir. WiMAX ile kullanıcıların ses, veri ve görüntüyü kablosuz olarak aynı anda almaları (triple play servis) mümkündür. WiMAX ile VoIP tabanlı ses, yüksek hızlı İnternet, gerçek zamanlı video, ‘triple play' gibi benzeri servisler ile mevcut GSM ve 3N şebekeleri üzerinden sunulan diğer servislerin hepsi sağlanabilecektir. WiMAX ile uygun koşullar sağlandığında 50 km menzil içinde, 70 Mb/s'a kadar veri iletilebiliyor. Tümüyle IP tabanlı ve açık bir teknoloji olması sebebiyle, ağlarının kurulumu da daha pratik ve daha hesaplı olarak gerçekleştirilebiliyor ve WiMAX şebekesi kapsama alanı dâhilinde, kullanıcılar zaman ve mekândan bağımsız olarak İnternet üzerindeki tüm sayfa, Net kapısı, hizmet ve uygulamalara erişebiliyor. WiMAX özellikle veri alışverişini optimize edecek şekilde tasarlandığı için, bu tür servislere erişim ve kullanımda teknolojik açıdan tercih sebebi olacaktır.
Ve son sözü projenin mimarı olan ve WiMAX standartlarını oluşturan teknoloji devi Intel'in Türkiye Genel Müdürü Çiğdem Ertesöyledi:

Intel'in WiMAX çalışmaları konusunda bilgi alabilir miyiz?
İnsanlığı geleceğe taşıma vizyonumuzla geliştirdiğimiz teknolojiler birçok alanda ilklere imza atmaya devam ediyor. Desteğimizle hayata geçen Fatih Belediyesi WiMAX Projesi, mobil belediyecilik alanındaki ilk WiMAX uygulaması olma özelliğini taşıyor. Bu teknolojiyle kullanıcılar, baz istasyonları aracılığıyla İnternet'ten ve mobil hizmetlerden yararlanma olanağına kavuşabiliyor.
Fatih Belediyesi ile geliştirdiğimiz bu projenin hayata geçmesiyle birlikte MOBESE sistemi için, Fatih İlçe Emniyet Müdürlüğü'ne tahsis ettiği 31 adet şehir gözetleme kamerasının bir kısmının görüntülerinin, WiMAX sistemi üzerinden kablosuz ve yüksek çözünürlükte aktarımını sağlamayı hedefliyor. Telekomünikasyon Kurumu'nun Emniyet Genel Müdürlüğü'ne deneme amaçlı tahsis ettiği frekanstan gerçekleştirilecek olan bu sistemin uygulamalarına dünyada da yeni yeni başlanıyor.
Fatih Belediyesi'ni çağdaş teknolojileri benimseme konusundaki öncü tutumundan dolayı da ayrıca tebrik etmek isteriz. Bu proje, Türkiye gibi oldukça geniş ve engebeli coğrafyaya yayılan bir ülke açısından büyük önem taşıyor. Projenin, eğitim ve sağlık gibi her türlü kamusal hizmetin yurdun en uzak köşelerine hızlı, etkin ve ekonomik biçimde ulaştırılmasını sağlayabilecek WiMAX teknolojisinin sunduğu olanaklar açısından herkesi yüreklendirecek olumlu bir örnek olduğuna inanıyoruz. 2006 yılından bu yana üzerinde çalıştığımız WiMAX teknolojisinin telekomünikasyon alanında ülkemize getireceği faydaları göstermeyi amaçlamaktayız. Bu faydaların en başında sayabileceğimiz, sosyal hayatın en önemli unsurlarından biri olan güvenlik ihtiyacının ve buna yönelik kurulan MOBESE sistemlerinin WiMAX ile çok daha etkin hale getirilebileceğini düşünüyoruz. Bununla beraber, gerek sağladığı yüksek bant genişliği gerekse yarattığı kapsama alanı ile WiMAX, belediyecilik uygulamalarının da dâhil olduğu tüm e-devlet uygulamalarının ihtiyaç duyduğu veri iletişim ihtiyaçlarının karşılanmasında, yatırım maliyeti düşük, kurulum ve kullanımı kolay en önemli erişim teknolojisi olarak yer alıyor.

Intel'in WiMAX ‘e geçiş sonrası Türkiye'deki geniş bant pazarının durumu ile ilgili beklentileri neler?
Ülkemizde son yıllarda özellikle ADSL abone sayısında gerçekten çok önemli bir artış oldu. Bugün ülkemizdeki geniş bant abone sayısı 5 milyonu geçmiş durumda. Ancak penetrasyon oranına bakacak olursak yüzde 7 civarında. Bu da gelişmiş ülkeler düzeyine ulaşmak için daha çok yol almamız gerektiği anlamına geliyor. Aslında hızlı ve ekonomik çözüm hazır. Ülkemizde GSM telefon kullanıcı sayısı yaklaşık 65 milyon ve penetrasyon oranı da yaklaşık yüzde 90, ancak ne yazık ki geniş bant değil. Yapılması gereken, mobil şebekelerin geniş bant mobil şebekeye, GSM kullanıcılarının da geniş bant mobil İnternet kullanıcısına dönüştürülmesidir. Kullanıcıların mevcut durumda kullandığı mobil telefonların da geniş bant mobil İnternet cihazlarına dönüşmesi gerekiyor. Bunun için yapılması gereken tek şey, bu sene yapılması planlanan 3N ihalesine Mobil WiMAX frekansının (2.5 GHz) dâhil edilmesidir. Bu dönüşümü bir önceki teknoloji ailesi olan CDMA ile yapamayız, ancak WiMAX'in üzerine kurulu olduğu OFDMA ile yapabiliriz. Ülkemizin elinde gerçekten tarihi bir fırsat olduğuna inanıyoruz. Dünyanın en gelişmiş ülkeleri örneğin A.B.D, Kore, Japonya, İngiltere, İsveç ve Norveç Mobil WiMAX şebekelerini kurup ilgili lisansları dağıtıyor. Ülkemiz de bu ülkelerle eş zamanlı olarak Mobil WiMAX teknolojisine yatırım yapma ve aradaki geniş bant açığını kapatma olanağına sahip. Böylelikle ülkemizin her yerini kısa sürede ve ekonomik olarak geniş bant radyo sinyaline kavuşturmak ve kullanıcılara uygun fiyatlı geniş bant ve hızlı İnternet servisi sağlama olanağına kavuşabiliriz.

Sayın Ertem, Telekomünikasyon Kurumu'nun düzenlemeleri ve Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım'ın “önce yüzde 100 kapsama alanı, sonra 3.Nesil bağlantı” politikası ile ilgili yorumunuz nedir?
Sayın Ulaştırma Bakanı'nın belirtmiş olduğu söz konusu şartlar sağlanmış olup, 3.Nesil ihalesine çıkılması ile ilgili Bakanlar Kurulu kararı resmi gazetede yayımlanmış bulunmaktadır. Türkiye'de mobil geniş bant servislerinin verilmesi için operatörlerin kendileri açısından en uygun teknolojiyi seçmelerinin doğru olduğuna inanıyoruz ve bunun için de ihalenin “teknoloji bağımsız” yapılmasının en olumlu yöntem olacağını düşünüyoruz. Mevcut ihale şartları sadece 3N'yi lisanslamaya dönükken, önerdiğimiz “teknoloji bağımsız” lisanslama, operatörlerin WiMAX gibi teknolojileri de mobil geniş bant servislerini müşterilerine ulaştırmak için seçmelerini sağlayacaktır. Mobil WiMAX, İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından kabul edilmiş olan 3N standartlarından biridir. Bu nedenle zaten ITU-Uluslararası Telekomünikasyon Birliği tarafından kabul edilmiş 2500-2690 MHz bandının ihaleye eklenmesi gerektiğini düşünüyoruz. Neden Avrupa Birliği, 2500-2690 MHz bandının bir an önce üye ülkelerde dağıtılması için Haziran ayında direktif çıkardı, neden dünyanın en gelişmiş ülkelerinde bu frekans bantları dağıtılıyor? Çünkü daha yüksek hız, yani gerçek anlamda geniş bant sağlamak için, eğer mobil teknolojiyi geriden takip etmek yerine aradaki açığı kapatmak istiyorsak buna mecburuz. Üstelik bu fırsat şu an elimizde var.

Intel'in WiMAX'te yeni teknolojileri ve eklemek istedikleriniz…
Bu seneden itibaren Intel'in geliştirmiş olduğu yongalar ile 2,5 GHz frekans bandında çalışan Mobil WiMAX özelliğini diz üstü bilgisayarlarda ve mobil İnternet cihazlarında standart olarak görmeye başlayacağız. Önümüzdeki yıldan başlayarak ise çok daha farklı kullanıcı mobil cihazlarında da Mobile WiMAX özelliğini standart olarak görmek mümkün hale gelecek. Gelecek yıldan itibaren 3,5 GHz bandındaki WiMAX servislerinin desteğini de sağlayacak yongalar mobil cihazlara takılacak. Bu aşamada, yerel bazlı servislerin kullanımını büyük ölçüde artıracak GPS özelliği de bu çiplere eklenecek. Önümüzdeki 2 yıllık süreç içinde WiMAX teknolojisindeki gelişmeler kullanıcıların İnternet erişim hızının 10 kata kadar artmasını sağlayacak. Ancak bu durumun kullanıcılara yansıyabilmesi için, öncelikle Telekomünikasyon Kurumu tarafından 2.5 GHz bandının tahsis edilmesi ve şebekelerin kurulması gerekiyor.