64, 128’den büyük müdür?

Sinan Oymacı

Eğer söz konusu rakamlardan 64 olan, bir İSS’nin çevirmeli ağ kullanıcı abonesinin yaklaşık İnternet bağlantı hızı, 128 de Türk Telekom üzerinden kablo İnternet, ISDN, ADSL veya kiralık hat abonesinin bağlantı hızı ise, yanıt: “Evet, 64, 128’den büyüktür” olacaktır.

EĞER söz konusu rakamlardan 64 olan, bir İSS’nin çevirmeli ağ kullanıcı abonesinin yaklaşık İnternet bağlantı hızı, 128 de Türk Telekom üzerinden kablo İnternet, ISDN, ADSL veya kiralık hat abonesinin bağlantı hızı ise, yanıt: “Evet, 64, 128’den büyüktür” olacaktır. Bilinen her türlü kuralı da böylece yok etmeyi başardılar.
Konumuz; 21 Mayıs 2003 Çarşamba gece yarısı oluşan Türk Telekom’un yurtdışı İnternet bağlantılarındaki sorun.
Sorunun nedeni olarak yapılan açıklama: “İtalya ile Fas arasında meydana gelen denizaltı kablo (SMW3) arızası nedeniyle yurtdışı İnternet (ABD-Sprint 622, ABD-C&W 155, İngiltere-C&W 155) hatlarımız kesilmiştir”. Bunun, Cezayir’deki depremden sonra olduğunu belirtiliyor. Anlamı; Türk Telekom’un 1000 küsurlarda olan yurtdışı İnternet bağlantı hızı, 200 küsurlara düşmüş durumda.
Halihazırda da yeni bir şey düşünüp, başka yolları devreye alan yok. “Disaster Management” denilen, felaket durumlarında uygulanacak bir plan yok Türk Telekom’da.
Arıza olduğu söylenen SMW3 kablosu, Avustralya’dan başlayarak, buralara kadar gelen, Singapur Telekom’un işletmeciliğini yaptığı, Türk Telekom’a ise faturasını Fransız Telekom’un gönderdiği bir kablo. Belirtilen yerdeki arızanın bizimle birlikte aynı kabloya çıkış veren Yunanistan ve İtalya’yı da etkilemesi gerekir, değil mi? Onlar pek etkilenmiş değiller, çünkü yumurtaları aynı sepete koymamışlar. Yedek servisler devreye alınmış. Türk Telekom ise beklemeyi seçenlerden.
Türk Telekom A.Ş., iki yönlü para kazanıyor burada. İlki, Türkiye’deki İSS’ler ve son kullanıcılar şu anda kullanamadıkları yurtdışı bağlantısının parasını ödemeye devam ediyorlar. İkincisi, Türk Telekom bu hattın arızasından dolayı kullanamadığı süre için Fransız’lardan tazminat alıyor.
Bu arıza pek çok gerçeğin ortaya çıkmasına neden oldu. Özellikle, nasıl depremden sonra herkes deprem konusunda bilgilendi ve bir sürü uzmanımız olduysa, şimdi de İnternet bağlantı uzmanlarımız oldu; pek çok kullanıcı Türkiye’deki hem yurtiçi hem yurtdışı İnternet bağlantılarının ne olduğunu araştırdı ve öğrendi.
Türk Telekom, Marmaris’ten bu SMW3 kablosuna bağlanıyor, kapasitenin %80’i burada. Kalan %20 ise, uydu ve benzerlerinden. Burada ilginç olan, Türk Telekom ortak olduğu kendi uydusunu kullanmıyor, başka uydulardan hizmet alıyor. Yukarıda dolaşıp duran, yavaş yavaş ömrünün dolmasını bekleyen, kapasitesinde hala %50’den fazla boşluk olan Türk uydularından bahsediyorum. Bu uydular varken, “Niye başka uydu şirketleri?”, bunu sormak gerekiyor. Hadi, bunu bir kenara bırakalım, şu anda niçin bu uydulardan geçici de olsa bir süre faydalanmıyoruz. Geçtiğimiz ay Eurasiasat Genel Müdürü İlhami Aygün’le yaptığımız röportajda, bu uydularla ilgili detaylı bilgiler almış ve sevinmiştik. Sevincimiz kursağımızda kaldı. Çünkü tüm yapılanlar Türkiye dışı içinmiş gibi duruyor. Türk Telekom bile kullanmadıktan sonra başka kurumlar niye kullansın ki?

İSS’lerin durumuna bakarsak:
En hazırlıklı olan Superonline olarak görüldü. Çünkü Superonline dışındaki hemen hemen tüm İSS’lerin kullanıcıları 22.5.2003 Perşembe günü sorun yaşadıklarını söylerken, Superonline kullanıcıları, “Ne var, sorun mu oldu?” gibi sorularla keyif yapıyorlardı.
Diğer İSS’ler için de aslında çok kolay aşabilecekleri bir sorundu, sadece biraz daha geç harekete geçtiler. Başlangıçta yurtdışına çıkışları yine Türk Telekom üzerinden yapıyor, gelişleri ise uydu bağlantıları ile sağlıyorlardı. Aslında bu sistem standart Web sayfaları için çok kötü değil, hele bir de “Proxy” kullanıyorlarsa, sorunlar en azda gözüküyordu. Ancak hesaba katmadıkları bir konu vardı ki, ortaya çıktığında planlarını gözden geçirip, yeni hat kiralamaları gerektiğini gördüler. Güvenli haberleşme protokolü kullanan yerler, FTP, POP3, SMTP servisleri gibi işlemler, paket kaybına çok hassas ve yurtdışı çıkışındaki paket kaybı zaman zaman %70’lere çıkıyordu. Bu nedenle özellikle elektronik ticaret sitelerine erişim olanaksız hale geldi. Benzer şekilde, yurtiçindeki elektronik ticaret sitelerine yurtdışından erişimde de sorun yaşanmaya başladı.
İnanılmaz bir maddi kayıp var ekonomide. Bunun telafisi de çok zor, çok çalışılması gerekiyor.
23.5.2003 Cuma günü İSS’ler hemen yeni anlaşmaları devreye alarak, kapasite artırımına gittiler. Pek çok İSS, hem yurtiçi hem yurtdışı trafiği uydulara yönlendirdiler, sadece yurtiçi trafiği Türk Telekom üzerinden çevirmeye başladılar. Böylece Türk Telekom kullanmayan kullanıcıların sorunu kısmen de olsa çözüldü ancak ADSL, kiralık hat ve kablo İnternet kullanıcıları kullanamadıkları hizmetin bedelini ödemeye devam ediyorlar.
Bizim görebildiğimiz kadarı ile Superonline daha önce de yeterli olduğunu söylediği sistemle devam ediyor. Doruk.net ve Netone kapasitelerini arttırdı. Bnet uydu bağlantısına geçti. Bu dört İSS, hem yurtdışı çıkış hem de geliş için uydu bağlantısı kullanıyorlar. Turk.net yurtdışı çıkışlar için Türk Telekom’u kullanmaya devam ediyor. – 25.5.2003 19:30 bilgisi –
Bazı kullanıcıların söylediği gibi, “Hazırlıksız yakalandılar” kısmı bir miktar doğru ancak süratli karar alarak, uygulamaları da güzel. Türk Telekom için söylenecek bir şey yok. Onlar hatların tamir edilmesini bekleyip, kasada biriken paraları sayıyorlar.
Şimdi diyebilirler ki, “Uydu bağlantısında gecikme oluyor ve çok pahalı”. %75’ine ortak olduğunuz bir uydu şirketi orada yurtdışında. Üstelik sürekli onu kullanın da demiyoruz. Ortak olduğunuz için size indirim de yaparlar. Şu geçici dönem için niye kullanmıyorsunuz? Zarar etmeyeceğiniz kesin.
Birşey daha diyebilirler; “Bizim sözleşmelerimizde yurtdışı sürekli, kesintisiz ve performans garantisi verilmiş değil. Onun için, bizim hatlarımızın gitmesi, size şikayet etme hakkı doğurmaz. Biz bu yatırımı yapmayabilirdik de. Üstelik yurtiçi performans eskisinden daha iyi. Yurtiçi siteleri kullanın”. Zaten sözleşmelerde İSS’lerin Türk Telekom’a olan bağlantısı yurtiçi ve yurtdışı trafik olarak ayrı ayrı değerlendirilmiyor, hepsi tek kapasite. Üstelik Türk Telekom’un kendi abonesi olan kullanıcıların bu İSS’lere olan trafiği, bu kapasitenin içinde. Bir başka deyişle, İSS’den Türk Telekom’a giden hat düzgün çalıştığı sürece, sözleşmelere göre sorun yok.
Bir ders daha alındı! İnternet işine, özellikle İSS’ler için söylüyorum, Türk Telekom’un bağlantısına güvenip girmeyin. Bir gün keserler hatları, anlarsınız ne olduğunu. Bazı İSS’ler bu olaydan sonra çok büyüyecek, bir kısmı da ciddi küçülecek. Sadece fiyatın değil, alınan hizmet kalitesinin ve sürekliliğinin de önemli olduğu bir kez daha ortaya çıktı.
Bu arada bir dünya dernek, vakıf var ortalıkta. Dört gün sonra harekete geçebildiler duyuru yayınlamak için, ne de olsa araya haftasonu tatili girdi. Üstelik dört günde arızanın düzeltilmesi olasılığı da vardı! İnternet Üst Kurulu bu işlerle ilgilenmez mi?
“Ne zaman düzelir?”, “Düzeldikten sonra tekrar olur mu?”, “Olduğunda aynı şeyleri yaşar mıyız?”; bunlar soru işaretleri. İSS’ler tarafında içim rahat, ancak Türk Telekom için aynı şeyi söyleyemeyeceğim.