GSM’de Aycell-Aria birleşmesi


Geçtiğimiz aylarda ulusal dolaşım anlaşması yapılamaması nedeniyle Türkiye’den çekileceğini açıklayan Aria’nın, büyük yatırımlar yapmasına karşın başarılı olamayan Aycell’le birleşmesiyle Türkiye GSM piyasasındaki operatör sayısı üçe iniyor.
Mevcut durumun sürmesi halinde Türkiye piyasasından çekileceğini ve piyasada güçlenebilmesi için Aycell’e birleşmesi gerektiği niyetini son zamanlarda sık sık gündeme getiren Aria, Nisan ayı içerisinde de Türkiye aleyhine 2,5 milyar dolarlık tahkim davası açmıştı.
Daha önce Aria krizine el atan ve sorunu çözecekleri açıklaması yapan Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi’nin geçen hafta Türkiye’yi ziyareti sırasında da sorunun çözümü için somut adım attı. Her iki başbakan konuyu enine boyuna görüşürlerken, Başbakan Erdoğan, Aycell, Aria ve İş Bankası’nın birleşeceklerini açıkladı. İstanbul’da Türk-İtalyan İş Konseyi tarafından İtalya

Başbakanı Berlusconi onuruna verilen yemekte, Başbakan Erdoğan bir müjde olarak nitelendirdiği gelişmeyi aktardı. Erdoğan, “Bildiğiniz gibi, Türkiye’de Aria’nın ciddi bir yatırımı vardı ve Aycell, Aria ile İş Bankası üçlü olarak birleşmek suretiyle yeni bir dönemi başlatmış olacaklar. Her iki ülke için de bu adımın hayırlı olmasını diliyorum” dedi. Uzun zamandır zarar etmesi nedeniyle Aycell’i başka bir GSM operatörü ile birleştirmeyi planlayan hükümet, Erdoğan’ın açıklamasıyla derin bir nefes aldı. Turkcell’in de Aycell’e talip olduğunu açıklamasına karşın hükümet Aria’yla birleşmeyi tercih etti.
Birleşmenin maliyetine ilişkin herhangi bir açıklama yapılmazken, hükümet kararında ticari kaygılardan çok uluslararası politikanın etkili olduğu görüldü. Aycell-Aria birleşmesinde İtalya’nın AB dönem başkanlığını alacak olmasının da etkili olduğu söylendi.
Geçen yıl hükümete bir mesaj göndererek, Aycell’in kapatılmasını isteyen Turkcell, bu yıl Nisan ayı içerisinde de Aycell’le birleşme teklifinde bulunmuştu.
Yeni şirketin GSM hizmetlerine Aria olarak devam edeceği, ortaklık yapısında Aycell ve Aria’nın yüzde 40, İş Bankası’nın ise yüzde 20 hisseye sahip olacağı belirtiliyor. Yeni şirketin abone sayısının da Aycell’in 500 binin üzerindeki abone sayısı ile Aira’nın 1,5 milyonun üzerindeki abone sayısının birleşmesiyle 2 milyona ulaşacağı kaydediliyor.
Öte yandan, Aycell’in Aria ile birleşmesinin yanlış olduğu ve ihale edilmesi gerektiği de bazı kesimlerce dile getiriliyor.

Birleşme ve sonrası için söylenenler
Aria Genel Müdürü Giuseppe Farina, yaptığı yazılı açıklamada, Aria ve Aycell şirketlerinin faaliyetlerinin birleştirilmesi konusunda mutabakat sağlandığını ve bir ön anlaşma yapıldığını belirtti. Farina, kısa süre içinde Türkiye’yi kapsama alanına alacak olan yeni oluşumun, yenilikçi servislerden, ileri teknolojiden ve müşteri odaklı yaklaşımdan aynı anda tüketicilerini yararlandıracağını ileri sürdü. Aria’nın İtalyan ortağı Telecom İtalia Mobile’nin (TİM) İcra Komitesi Başkanı (CEO) Marco De Benedetti, Aria-Aycell birleşmesinde hedefin, Haziran ayı sonuna kadar son anlaşmayı imzalamak olduğunu söyledi. De Benedetti, “Türkiye’de en büyük GSM operatörü pazarın yüzde 70’ine sahip. Biz, 2’inci büyük operatör olmaya oynuyoruz” dedi.
Öte yandan İş Bankası, şirket iştiraklerinden İşTim ile Aycell’in ortaklık çalışmalarına başladığını duyurdu. İş Bankası tarafından Borsa’ya gönderilen açıklamada, şirket iştiraklerinden İşTim ile Aycell’in GSM 1800 mobil telefon hizmetleri sektöründe faaliyetlerinin ortak bir yapı altında toplanması ve güçlerinin birleştirilmesi hususunda söz konusu şirketlerin ortakları arasında mutabakat sağlandığı, ön bir anlaşma tesis edildiği ve konuyla ilgili çalışmalara başlandığı bildirildi.
Aycell Genel Müdürü Cahit Paksoy, birleşme sonrası oluşacak yeni şirketi yeni bir isimle dile getirirken, iki şirketin en güçlü olduğu yönlerin ön plana çıkarılacağını kaydetti. Paksoy, altyapı çalışmalarının gelecek üç ayda tamamlanacağını ifade etti.

Alcatel siparişi geçici olarak durduruldu
Aycell, Aria ile aldığı birleşme kararı sonrasında Alcatel’e daha önce vermiş olduğu siparişleri geçici olarak durdurdu. Alcatel Teletaş Telekomünikasyon Endüstri Ticaret A.Ş.’den yapılan açıklamada şunlara yer verildi:
“Aycell Haberleşme ve Pazarlama Hizmetleri A.Ş. RAN Direktörlüğü tarafından şirketimize gönderilen 14 Mayıs 2003 tarihli yazıda Aycell A.Ş. ile Aria’nın birleşmelerine yönelik çalışmalara başlandığı, bu nedenle Aycell ile şirketimiz arasında imzalanmış olan GSM 1800 Mobil Telekomünikasyon Projesi (BSS) sözleşmeleri kapsamında verilen siparişlerle ilgili çalışmalarımızın 18 Mayıs 2003 tarihinden itibaren geçici olarak durdurulması istenmiştir. Teknik çalışmalar tamamlanarak, proje çalışmaları sonucunda yaklaşık bir ay içinde şirketimize yazılı bilgi verileceği bildirilmiştir”.

Aycell’den kurumsal abonelik
Türk Telekom’un GSM Operatörü Aycell, başlattığı “Kurumsal Abonelik” çalışmaları kapsamında Emniyet Genel Müdürlüğü ile abonelik sözleşmesi imzalamıştı.
Emniyet Genel Müdürü Gökhan Aydıner ile Aycell Genel Müdürü Cahit Paksoy’un katılımıyla Emniyet Genel Müdürlüğü’nde gerçekleştirilen törende imzalanan sözleşmeyle, Emniyet Genel Müdürlüğü 10 yıl süreyle Aycell’in “Kurumsal Abonesi” oldu.
Sözleşmeye göre, Emniyet Genel Müdürlüğü’nün görevli 180 bin personeli ile personel ailelerinden birer yetişkin Aycell’in “Kurumsal Abonelik” hizmetinden yararlanabilecek. Sözleşme kapsamında 360 bin yeni aboneye daha hizmet verecek olan Aycell, “Kurumsal Abonelik”çalışmalarını hızlandırmayı hedefliyordu.
Kurumsal abonelerine sanal özel ağ (Virtual Private Network-VPN) ile farklı ve avantajlı hizmetler sunmayı planlayan Aycell, uygun konuşma ve çok amaçlı kullanım alternatifleriyle diğer kamu ve özel kuruluşlara kurumsal alanda hizmet vermek amacıyla çalışmalarını sürdürüyordu. Personel sayısı 50-250 bin arasında bulunan kurumlar için özel tarifeler geliştiren Aycell, kamu ve özel kurumların “Kurumsal Abonelik” talepleri doğrultusunda özel hizmet ve servisler de sunacaktı.
Öte yandan, Aycell, başlattığı “Kurumsal Abonelik” çalışmaları kapsamında TBMM, Sağlık ve Adalet Bakanlıkları ile Vakıfbank’ı da aboneleri arasına katmıştı. TBMM, Sağlık ve Adalet Bakanlıkları ile Vakıfbank, imzalanan sözleşme gereği, Mayıs ayının ikinci yarısından itibaren 10 yıl süreyle Aycell’in kurumsal abonesi olmuşlardı.
Aycell, yeni kurumsal aboneleri ile yaklaşık 700 bin yeni aboneye daha hizmet verecekti. Aycell’in bu hizmetinden TBMM, Sağlık ve Adalet Bakanlıkları ile Vakıfbank çalışanlarının ailelerinden birer yetişkin de yararlanabilecekti.
Aycell Genel Müdürü Cahit Paksoy yaptığı açıklamada, Aycell’in başlattığı kurumsal abonelik çalışmalarına yönelik büyük bir ilgi olduğunu belirterek, hedeflerinin 2003 yılı sonunda 5 milyon aboneye ulaşmak olduğunu belirtmişti.
Üst düzey devlet kurumlarının bu aboneliklerinin nedeni %100’ü Türk Telekom’a yani bir Türk firmasına ait olan Aycell ile yapılması idi. Yeni yapılanmada bu abonelerin durumunun ne olacağı tartışılır.

Türkiye GSM 1800 operasyonu
Dergimize göre; Aycell ve Aria’nın birleşmesi mevcut yasalar ve yönetmeliklere göre şu an için olanaksızdır. Yeni yasa ve düzenlemelere ihtiyaç vardır. Ancak herşeye rağmen akıllara takılan birçok soru var. Öncelikle birleşmenin olumlu ya da olumsuz olması değil, bir hukuk devleti olan Türkiye’ye uygun olup olmaması tartışılmalıdır. Neler olmuştu, neler olabilir?

1- Aycell ve Aria Türkiye’de GSM 1800 hizmetinin verilmesi için kurulmuşlardı. Her iki kuruluş da yaklaşık on yıl kar beklemediklerini açıklamışlar ve lisans sözleşmesinin 25 yıl olmasının nedenine mantıki açıklama getirmişlerdi.
2- Türk Telekomünikasyon A.Ş., Aycell adına, lisans bedeli olarak 3 milyar Dolar ödemiş ve bilançosunda karşılık ayırmıştır.
3- Aria adına aynı bedelin, %51’i Türk ortak İş Bankası ve %49’u ise İtalyan ortak TIM tarafından hazineye ödenmiştir.
4- Her iki operatörün katılarak kazanmış olduğu ihaleye, şartname uyarınca Türkiye’de GSM operatörlüğü yapan Turkcell ve Telsim katılamamıştır.
5- Türkiye’de GSM operatörlüğü yapan şirketlerin ortaklık yapamaması ile ilgili aynı madde lisans sözleşmelerinde de mevcuttur.
6- Aycell, yatırımının çoğunu altyapı tesis etmeye ayırmış ve harcamalarının fazla olması nedeniyle günlük basın tarafından sürekli eleştirilmiştir.
7- Aria aynı dönemde, yatırımının çoğunu pazarlamaya ayırmış, altyapı eksikliğini, taraflar arasında ancak ticari bir anlaşma sağlanabilecek olması halinde gerçekleşebilecek ulusal dolaşım anlaşmasına bağlamıştır.
8- GSM 900 ve GSM 1800 operatörleri arasında ulusal dolaşım için bir anlaşma sağlanamamış, konu düzenleyici kurum olan Telekomünikasyon Kurumu’na intikal etmiştir. Kurum’un çalışması kısa sürede tamamlanmış, ancak taraflarca kabul edilmemiş, hatta Turkcell tarafından mahkemeye başvurularak yürütmeyi durdurma kararı aldırılmıştır.
9- Geçen süre zarfında Aycell 500 bin civarı, Aria ise yaklaşık 1,5 milyon aboneye ulaşmıştır.
10- Dünya telekom pazarındaki krizin ülkemizdeki yansımalarıyla birlikte istenilen gelişimi sağlayamayan Aria, ulusal dolaşım olanağının sağlanmadığı gerekçesiyle Türkiye’yi uluslararası platformda şikayet ederek 2,5 milyar Dolar tazminat istemiyle Tahkim’e başvurmuştur. Lisans Sözleşmesi Hazine ile imzalanmış olmasına rağmen, sözleşmeye uyulmadığı iddiası ile Hazine değil, taraf olmayan düzenleyici kurumumuz, Telekomünikasyon Kurumu mahkemeye verilmiştir.
12- Yukarıda da detaylı olarak belirtildiği gibi ulusal dolaşıma gerek kalmayacak biçimde altyapısını tamamlayan Aycell, abone alabilmek için pazarlama kampanyaları başlatmış ve hedefinin 2003 yılı sonu itibariyle 5 milyon abone olduğunu açıklamıştır. Özellikle kampanya çerçevesinde hedefin TBMM, Bakanlıklar Emniyet Teşkilatı ve Silahlı Kuvvetler gibi 50-250 bin personele sahip devlet kurumları olduğunu, on yıl süreli anlaşmalar çerçevesinde abonelerine bedelsiz telefonlar da verileceğini açıklamıştır.
13- TİM İtalya, ulusal dolaşımın sağlanmaması durumunda Türkiye’den çekilebileceğini açıklamıştır.
14- İtalya Başbakanı ülkemizi ziyaret etmiş, Başbakanlık düzeyinde yapılan görüşmeler sonucu; daha önceleri Turkcell ve başkaca kuruşların talip olduğu, ancak verilmeyen Aycell’in Aria’ya devredileceği ve yaşanılan deprem felaketinde hasar gören ve yıllardır tamamlanamayan Bolu Tüneli’nin yapımcılarından İtalyan Astaldi firmasına ödenmeyen bölüm için ödeme yapılabileceği ortaya çıkmıştır.
15- Birleşme olması halinde:
a) Devlet eliyle GSM 1800 tekeli yaratılmış olacaktır. Rekabet Kurumu bu işe ne diyecektir?
b) Aycell’in lisans bedeli 3 milyar Dolar, Hazine tarafından Türk Telekom’a iade edilecek ve bilançosunda görünecek midir? Özelleşme arifesindeki Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin karını ve değerini değiştirecek midir? 1 milyar Dolar için ABD ile görüşmeler sürerken, ödenecek olan 3 milyar Dolar devlet bütçesinde nasıl yer alacaktır?
c) Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin elindeki 3,5 milyar Dolar’lık GSM operatörünün olmayışı, şirketin özelleşme değerini, yapısını ve 2004’den itibaren karşılaşacağı serbest rekabet ortamındaki gücünü nasıl etkileyecektir?
d) Türk Telekom’un özelleşmesi sırasında sorun olan ve özellikle Silahlı Kuvvetler ve Emniyet Teşkilatı’nın haberleşmesinin özel şirket tarafından kontrol edilebilecek olması konusundaki soru işaretleri gündeme gelmişti. Aycell’in yeni abone kampanyası çerçevesinde aynı kurumlarımızla yapmakta olduğu anlaşmalar ve Aycell’in Aria’ya devri aynı sorunu tekrar gündeme getirecek midir?
e) Uluslararası platformda, şikayet geri alınsa bile, Aria’nın şikayet etmekte haklı olduğu izlenimi doğacaktır.
f) Birleşmenin olması halinde, ulusal dolaşım gerçekleşmemesine rağmen, Aria Türkiye’de kalabileceğini açıklamıştır.
g) GSM 1800 İhalesi’ne katılan, ancak çekilmek zorunda kalan konsorsiyumlar için herhangi bir hak doğabilecek midir? İtiraz etme hakları var mıdır?
h) Ya bir de Motorola ile Telsim anlaşamaz da bir ABD yetkilisi gelip bizden Telsim’i isterse…