İhalelerde yerli üretimi destekleyen 63’üncü madde etkinleştiriliyor

Fatma Ağaç

Hükümet, kamu ihalelerinde yerli üretime yüzde 15’lik bir fiyat avantajı sağlanması için gerekli hazırlıkları yaparken, Kamu İhale Kurumu da (KİK), kamuda yerli ürün seferberliğini destekliyor.
Kamu İhale Kurumu (KİK) Başkanı Dr. Hasan Gül, ihalelerde yerli istekli lehine fiyat avantajının kamudaki tereddütleri gidereceğini ve bunun sonucu olarak, Kamu İhale Kanunu’nun yerli istekliyi destekleyen 63’üncü maddesini daha rahat uygulayacaklarını belirtti.
Kamu İhale Kurumu (KİK) Başkanı Dr. Hasan Gül, 15 Ağustos 2003 tarihinde yürürlüğe giren Kamu İhale Kanunu doğrultusunda; ihalelerde yerli istekli lehine fiyat avantajı sağlanmasının kamudaki tereddütleri gidereceğini ve Kanunu’nun yerli istekliyi destekleyen 63’üncü maddesinin uygulanmasında daha rahat davranacaklarını söyledi.
Gül, kurum yöneticilerinin, kamu kaynağını daha verimli ve tasarruflu kullanma düşüncesi ve denetimlerde daha rahat olmak endişesiyle ihalelerde yerli istekli lehine fiyat avantajı sağlama yerine, daha ekonomik teklifleri tercih ettiklerini söyledi.
Hükümet, kamu ihalelerinde yerli üretime yüzde 15’lik bir fiyat avantajı sağlanması için gerekli hazırlıkları yaparken, Kamu İhale Kurumu da (KİK), kamuda yerli ürün seferberliğini destekliyor.
Hükümet’in tasarruf ve rekabet ilkelerine uygun olmak kaydıyla yerli üretimlerin kamu mal ve hizmet alımlarında, yerli üretimlere öncelik vermek ve bunun için de aynı konuda ihaleye başvuranlardan yerli üreticiler lehine yüzde 15 oranında fiyat avantajı sağlama planı yasal temellere dayanıyor.
Kamu İhale Kurumu (KİK) Başkanı Dr. Hasan Gül, “Telepati”nin konuya ilişkin sorularını şöyle cevaplandırdı:

Kamu İhale Kurumu, kamu mal ve hizmet alımlarında yerli üretime öncelik veriyor mu?
Yıllara göre kamu alımları istatistiklerine baktığımızda yerli üretime öncelik verildiğini söylemek bir hayli güç.
2006’da ihale usullerine göre gerçekleştirilen 137 bin 857 ihalenin (29,3 milyar Lira) sayısal olarak yüzde 1’inde (1417 adet), parasal olarak yüzde 8’inde (2,5 milyar Lira) yerli istekli lehine fiyat avantajı uygulaması gerçekleştirildi.
2007’de kanun kapsamında yapılan 148 bin 969 ihalenin (52,8 milyar Lira) sayısal olarak yüzde 1,5’inde (2 bin 235 adet) yerli istekli lehine fiyat avantajı uygulandı. Yerli istekli lehine fiyat avantajı uygulanan ihalelerin parasal tutarı ise 7,7 milyar Lira (yüzde 14,6) düzeyinde gerçekleşti.
2008’in ilk 9 ayında ise; gerçekleştirilen 82 bin 36 (36,7 milyar Lira) ihalenin sayısal olarak yüzde 1’inde (659 adet), parasal olarak yüzde 11’inde (4,1 milyar Lira) yerli istekli lehine fiyat avantajı uygulandı.
Ayrıca, son üç yıla ilişkin istatistikler, bize daha çok mal alımlarında yerli firmalar lehine fiyat avantajı uygulandığını da gösteriyor. Amacın, ihalenin yerli istekli üzerinde kalmasından ziyade, yerli malı satın almak olduğu dikkate alındığında bu durumun anlamlı olduğu ortaya çıkıyor.

Kamu İhale Kanunu’nun yerli üreticiye yüzde 15 fiyat avantajı sağlanması hükmünü kapsayan 63’üncü maddesinin uygulanamamasının nedeni nedir?
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 63’üncü maddesi, “yerli isteklinin yerli malı” teklif etmesi halinde yüzde 15’e kadar bir avantaj sağlanmasına olanak veriyor. 63’üncü maddede; “Yaklaşık maliyeti eşik değerlerin altında kalan ihalelere sadece yerli isteklilerin katılması, yaklaşık maliyeti eşik değerlerin üzerindeki ihalelerde; hizmet alımları ve yapım işlerinde bütün yerli istekliler lehine, mal alımlarında ise Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak Kamu İhale Kurumu tarafından yerli malı olarak belirlenen malları teklif eden yerli istekliler lehine, yüzde 15 oranına kadar fiyat avantajı sağlanması hususlarında idarelerce ihale dokümanına hükümler konulabilir. Ancak, yabancı istekliler ile ortak girişim yapmak suretiyle ihalelere katılan yerli istekliler bu hükümden yararlanamaz” hükmü yer alıyor.
Bu hükme göre eşik değerlerin altında kalan ihaleler açısından, ihalelere katılım sadece yerli isteklilerle sınırlandırılabiliyor. Yaklaşık maliyeti eşik değerlerin üzerinde kalan ihaleler ise, ihale herkese açık olmak zorunda, ancak kamu kurumları yerli istekli lehine yüzde 15’e kadar fiyat avantajı uygulayabiliyor.
Ancak, yerli istekliler lehine yüzde 15’e kadar fiyat avantajı uygulanması hususunda kamu kuruluşları açısından bazı tereddütler yaşanıyor.
Bu tereddütlerin ana noktasında kamu kaynağını daha verimli, daha tasarruflu kullanma düşüncesinin yattığını düşünüyorum. Kamu yöneticileri, yasada kendilerine verilen tercih hakkını, çoğu zaman alımı en ekonomik şekilde sonuçlandırma şeklinde uyguluyorlar. Yani kurumlar, ihalelerde yüzde 15’e varan oranda yerli istekli lehine fiyat avantajı sağlama yerine, o anda kendileri için daha avantajlı, daha ekonomik olduğunu düşündükleri diğer teklifleri tercih ediyorlar. Yöneticiler belki de denetimlerde daha rahat olmak endişesini de taşıyabiliyorlar.

Başbakanlığın, küresel krizin etkilerini azaltmak için uygulamaya koyduğu ekonomik politikalarından biri de yerli üretimin desteklenmesi oldu. Siz buna ilişkin neler söyleyeceksiniz?
Küresel ekonomik kriz, finans piyasalarında daralmaya neden olurken, Dünyada ve ülkemizde büyümede yavaşlamaya ve reel sektörde durgunluğa yol açtı. Başbakanlığın bu ortamda küresel krizin etkilerini azaltmak için uygulamaya koyduğu ekonomik politikalarından biri de yerli üretimin desteklenmesi oldu.
Bu amaçla, 2 Aralık 2008 tarihli Resmi Gazetede bir genelge yayınlandı. Genelgede, kamu kuruluşlarının alımlarında yerli üretime öncelik verilmesinin ekonomimiz açısından önemine dikkat çekildi. Genelge ile Kamu İhale Kanunu’nun yerli istekliyi destekleyen 63’üncü maddesinin uygulanmasının işlerliği konusunda daha duyarlı olunması gereği vurgulandı.
Genelgenin ihalelerde yerli istekli lehine fiyat avantajı uygulanması konusunda kamu yöneticilerinin kafalarındaki tereddütleri gidereceğini, bundan böyle yöneticilerin bu hükmün uygulanmasında daha rahat davranacaklarına inanıyorum. Artık ihale şartnamelerine yerli istekli lehine fiyat avantajı daha tereddütsüz konulabilecek.
Gayri Safi Milli Hasılanın (GSMH) yüzde 10’nunu oluşturan kamu alımları piyasasının ekonomik büyüklüğü göz önüne alındığında, bu politikanın uygulanmasının yerli üretimde canlandırıcı bir etki yaratacağını ve ekonomimize olumlu katkılar sağlayacağını düşünüyorum. Özellikle yerli üreticinin desteklenmesi cari açık konusuna da önemli katkılar sağlayacak.

Kamu kurumları ihaleye çıkarken yerli üretim konusunda sizin istediğiniz duyarlılığı gösterirler mi sizce?
Biz kurum olarak kamu alımlarında yerli ürün seferberliğini destekliyoruz. Tüm kamu kurumlarının da aynı duyarlılığı göstereceğine inanıyoruz.
Ancak ülkemizde kamu yöneticilerinin yanı sıra, vatandaşlarımızda da yerli ürün kullanımı konusunda bir zihniyet dönüşümü gerekiyor. Yasalarda yer alsa da, genelgeyle desteklense de beyinlerde olumlu bir algılama değişikliği mutlaka sağlanmalı. Bu dönüşüm ve değişimi sağlayacak gerçekçi politika ve kampanyaların sürdürülmesi, desteklenmesi bu açıdan yarar sağlayacaktır.
Diğer sektörlerde olduğu gibi, bilişim sektöründe de yerli ürünlerin kullanımına özen gösterilmesi ve desteklenmesi, kamunun bu alandaki alımları düşünüldüğünde sektöre pozitif sonuçlar yaratacaktır.
Yıllara göre kamu alımları istatistiklerine baktığımızda yerli üretime öncelik verildiğini söylemenin zor olduğunu ifade eden Gül, yerli ürünlerin kullanımına özen gösterilip desteklenmesinin bilişim sektöründe de pozitif sonuçlar yaratacağını bildirdi.