Telepati

Fatma Ağaç

İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi Projesi (MERNİS) 31 yıl sonra tamamlandı.

1972 yılında başlanan ve Meteksan Bilgi Sistemleri-Koç Bilgi Sistemleri Konsorsiyumu tarafından gerçekleştirilen MERNİS Projesi yaşama geçirilirken, projenin tanıtım toplantısı ise devletin zirvesini bir araya getirdi. 20 Ocak 2003 tarihinde Bilkent Otel’de düzenlenen tanıtım toplantısına Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, TBMM Başkanı Bülent Arınç, Başbakan Abdullah Gül, AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, Başbakan Yardımcıları Mehmet Ali Şahin ve Ertuğrul Yalçınbayır, İçişleri Bakanı Abdulkadir Aksu, Adalet Bakanı Cemil Çiçek, Milli Savunma Bakanı Vecdi Gönül, Bayındırlık ve İskan Bakanı Zeki Ergezen, Turizm Bakanı Güldal Akşit, Devlet Bakanı Mehmet Aydın, Anayasa Mahkemesi Başkanı Mustafa Bumin, Yargıtay Başkanı Eraslan Özkaya ve çok sayıda davetli katıldı.
Nüfus bilgilerinin elektronik ortama geçirilmesi ve tek bir kimlik numarası uygulamasını getiren proje; eğitimden, sağlığa, sosyal güvenlik hizmetlerinden adli işlemlere kadar pek çok alanda kamu hizmetlerinin hızlandırılmasını amaçlıyor. Toplantıya katılanlar daha sonra MERNİS Projesi’nin tanıtıldığı ve Atatürk’ün nüfus kayıt bilgilerinin yer aldığı sergiyi gezdiler.

Cumhurbaşkanı Sezer: “MERNİS Projesi e-Türkiye’nin temel parçalarından biri”
Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, MERNİS Projesi’nin tanıtımı dolayısıyla düzenlenen törende yaptığı konuşmada, 1972 yılında düşünce olarak başlayan ve kimi nedenlerden dolayı uygulanamayan bu projenin tamamlanmış olmasının sevindirici bir gelişme olduğunu belirtti. Cumhurbaşkanı Sezer, MERNİS Projesi’nin, e-Türkiye bilgi sisteminin temel parçalarından birini oluşturduğunu ve kurumlar arası bilgi alışverişini kolaylaştıracağını söyledi. Sezer, kamu hizmetlerinin yürütülmesi sürecini elektronik iletişim ortamına taşımak ve tüm yurttaşların bu olanakları kullanmasını sağlayacak altyapıyı kurmanın, devlet-yurttaş ilişkilerini etkinleştireceğini, gelişme çabalarına hız kazandıracağını ifade etti. Sezer, MERNİS Projesi ile kamu hizmetlerinin çağdaş, verimli ve etkin yapıya kavuşturulması, birey-devlet ilişkilerinin güçlendirilmesi, bürokrasinin azaltılması ve işlemlerin hızlandırılmasının yanı sıra zaman kaybının önlenmesinin amaçlandığını belirtti. Şimdiden kimi kamu kurumlarının, MERNİS bilgi tabanını kendi iş ve işlemlerinde kullanmaya başlamasının sevindirici olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Sezer, bunun tüm ilgili kurumlara yaygınlaştırılmasının hızlandırılmasını istedi.

Sezer, MERNİS Projesi ile kamu hizmetlerinin çağdaş, verimli ve etkin yapıya kavuşturulması, birey-devlet ilişkilerinin güçlendirilmesi, bürokrasinin azaltılması ve işlemlerin hızlandırılmasının yanı sıra zaman kaybının önlenmesinin amaçlandığını belirtti.

Başbakan Abdullah Gül: “MERNİS Projesi ile e-devlete geçişte önemli bir adım atıldı”
Başbakan Abdullah Gül, MERNİS Projesi’nin tanıtımında yaptığı konuşmada, “Internet kullanımının yaygınlaştırılmasıyla yalnız bilgi kaynaklarına erişimi hızlandırmak değil, aynı zamanda elektronik devleti de gerçek anlamda uygulamaya geçirmek öngörülmektedir” dedi.
Gül, Internet teknolojisinden yararlanarak kurumlar arasında oluşturulan iletişim ağı ile çalışmalarda hız ve şeffaflığın artırılacağını söyledi. Başbakan Gül, MERNİS Projesi ile çağdaş hizmet anlayışında yeni bir uygulamanın hayata geçirildiğini belirterek, “MERNİS Projesi, esas itibariyle her vatandaşımıza bir vatandaşlık numarası verilmesini, tüm kamu hizmetlerinin vatandaşlık numarası üzerinden yapılmasını ve böylece nüfus, askerlik, sağlık ve eğitim başta olmak üzere vatandaşlarımıza ilişkin temel verilerin merkezi olarak saklanmasını amaçlamaktadır” dedi.
Teknolojide son yıllarda çok önemli gelişmeler sağlandığını, dünyadaki milyonlarca bilgisayarın Internet üzerinden birbirlerine bağlanarak insanlar ve kurumlar arasında iletişimi kolaylaştırdığını ifade eden Başbakan Gül, bilgi kaynaklarının artık evlere taşındığını kaydetti.
Gül, MERNİS Projesi ile e-devlete geçiş yolunda önemli bir adım atıldığını, vatandaşlara başta sağlık ve eğitim alanlarında olmak üzere her konuda daha iyi hizmet sunulabilmesi için gerekli teknik altyapının kurulduğunu belirtti. Gül, “Hükümetimiz, göreve geldiği günden bu yana teknolojik gelişmelerden azami ölçüde yararlanarak, çağdaş bir yapılanmayı her alanda gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır” dedi.

Aksu: “Şeffaflık sağlanacaktır"
İçişleri Bakanı Abdulkadir Aksu da konuşmasında, MERNİS projesi ile devlet ile vatandaş arasında şeffaflık sağlanacağını söyledi.
Aksu Cumhuriyet tarihinin en önemli bilişim projelerinden biri olan MERNİS Projesi’nin tamamlanarak, tüm kamu kurumlarının ve vatandaşların hizmetine sunulduğunu belirterek; proje ile kamu düzeninin temel dayanaklarından bir olan nüfus kütüklerindeki kayıtların bilgi işlem ortamına aktarılmasının, nüfus hizmetlerinde tam otomasyona geçilmesinin, nüfus ve aile istatistiklerinin hızlı ve sağlıklı alınmasının amaçlandığını vurguladı. Ekonomik, toplumsal, bilimsel ve güvenlik ile ilgili her türlü plan ve programın üretilmesinde nüfus istatistikleri ve nüfus ile ilgili bilgilerin büyük önem taşıdığını belirten Aksu, “Bu nedenle nüfus hizmetlerini çağdaş ve modern bir yapıya kavuşturmak, bilgilerin kamu hizmetleri ve vatandaş için çok yönlü olarak değerlendirilmesine imkan tanımak bir zorunluluktur. MERNİS Projesi işte bu görüşten hareketle ortaya çıkmıştır” dedi. Aksu, Internet alanında ve bilgisayar teknolojilerinde yaşanan gelişmelerin projeyi hayata geçirmeyi mümkün kıldığına işaret ederek, yeni sistemin ve ihtiyaçların gerektirdiği mevzuat değişikliklerinin de Meclis gündemine hızla getirileceğini söyledi. Aksu, nüfus ve vatandaşlık alanında hukuki altyapının

“MERNİS Projesi, esas itibariyle her vatandaşımıza bir vatandaşlık numarası verilmesini, tüm kamu hizmetlerinin vatandaşlık numarası üzerinden yapılmasını ve böylece nüfus, askerlik, sağlık ve eğitim başta olmak üzere vatandaşlarımıza ilişkin temel verilerin merkezi olarak saklanmasını amaçlamaktadır”

tamamlanmasıyla, e-Türkiye için çıkılan yolda daha fazla mesafe kat edilmiş olacağını kaydetti. Sistemin Türkiye’de elektronik devlet olgusunun geliştirilmesine büyük katkı yapacağına dikkat çeken Aksu, sözlerine şöyle devam etti: “Bu sistem, tüm kurumlarımız için vatandaşlarımıza kaliteli ve hızlı kamu hizmeti sunmak ve gelişmeleri izleyebilmek bakımından çok büyük ve önemli kaynak oluşturmaktadır. Sosyal güvenlik, sağlık, vergi, tapu, askerlik, eğitim, seçim işleri gibi birçok konuda faaliyet gösteren kurumun elektronik uygulamalarında sadece T.C. Kimlik Numarası ve nüfus kayıtlarının baz alınması, vatandaşımızın e-devlet kavramı içinde tanınmasına imkan verecektir. Böylece devlet ile yurttaş arasındaki ilişkide şeffaflık sağlanacaktır. Hesap verme sorumluluğu güçlenecek, kamu hizmetlerinin kalitesi iyileşecektir. Bürokratik işlemler azalacak, vatandaş memnuniyeti artacak, hizmetler daha verimli olarak sunulacağı için maliyet düşecektir.”

Atış: “MERNİS 50 milyon Dolar harcanarak harekete geçirildi”
Toplantıda bir konuşma yapan İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürü İlhan Atış ise projeye ilişkin bilgi verdi. 1996 yılında Dünya Bankası tarafından özelleştirme ve sosyal güvenlik ağı kapsamına alınan MERNİS projesi için, genel bütçeden ve Dünya Bankası’ndan sağlanan ödeneklerin kullanımıyla ilçe nüfus müdürlüklerinin bilgisayar donanımlarının tamamlandığını, yazılım ihalelerinin yapıldığını, vergi güncelleştirme çalışmalarının gerçekleştirildiğini ve merkezi veritabanının kullanıma açıldığını belirten Atış, Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası'nın tüm nüfus kayıtlarına 28 Ekim 2002 tarihinde bir günde verildiğini kaydetti. Projenin uygulama sürecini anlatan Atış, 25 Kasım 2002 tarihi itibariyle 923 ilçe nüfus müdürlüğünün ağ üzerinden erişim uygulamasına geçtiğini söyledi. Türkiye Cumhuriyeti Nüfus Cüzdanı’nın uluslararası standartlara uygun, güvenli ve toplumun benimseyeceği bir görünümde olmasını; nüfus, vergi, sağlık ve askerlik gibi alanlarda merkezi olarak tutulacak bilgilere tek numara aracılığıyla ulaşılmasına imkan sağlayan altyapının oluşturulmasını hedeflediklerini vurgulayan Atış, bu amaçla 923 nüfus idaresinde 7.116 kadroya karşılık 5 bin 300 bilgisayarla çalışan ve hepsi hizmet içi eğitimden geçirilen 6 bin nüfus memurunun, nüfus hizmetlerini ağ üzerinden erişim hizmeti ile yürüttüklerini kaydetti. Atış, Türkiye’de günde ortalama 278 bin işlem yapıldığını sözlerine ekledi. Atış konuşmasını şöyle sürdürdü: “Nüfus idarelerini çağdaş bir yapıya kavuşturmak üzere uygulamaya konulan MERNİS, nüfus kayıtlarının elektronik ortamda tutulmasına, toplanan bilgilerin kamuda çok yönlü olarak değerlendirilmesine yönelik bir proje. Projenin amaçları kısaca; nüfus işlemlerinin bilgisayar ortamında yapılması, merkezi bir veritabanının oluşturulması, T.C. Kimlik Numarası’nın verilmesi, kamu kuruluşlarına elektronik ortamda bilgi verilmesi, nüfusa ilişkin istatistiklerin sağlıklı elde edilmesi olarak sayılabilir. Bütün bunlar gerçekleşti.
1996-2002 tarihleri arasında yapılan yenileştirme çalışmaları kapsamında donanım alındı, yazılım geliştirildi ve merkezi veritabanı oluşturuldu. 11 haneli T.C. Kimlik Numarası 489 kamu kurum ve kuruluşu tarafından kullanılmakta. 50 milyon Dolar harcanarak harekete geçirilen MERNİS projesiyle vatandaşlara daha güler yüzle hizmet vereceğiz. Proje tam bir imece usulüyle gerçekleştirildi. Tüm yurtta nüfus hareketlerinden vakıf için kesilen paraların tamamı bu projede kullanıldı. Nüfus idarelerinde ‘Bugün git, yarın gel’ devri kapandı, yıllardır vatandaşın hayalini süsleyen ‘Lütfen, bir dakika bekler misiniz!’ dönemi başladı.
2003’te artık tek numara geçerlidir. Tüm kurumlar kanun gereği bu numarayı kullanmak zorundalar. Vergi ve sosyal güvenlik numaraları artık kullanılmayacak. Kurumların hazırlıklarını tamamlamalarını bekliyoruz. Bugüne kadar onlar bizi bekledi, şimdi de biz onları bekliyoruz. Şimdi yapılacak iş; kamu kurum ve kuruluşlarına birer şifre vererek kurum ve kuruluşların ihtiyaç duydukları bilgiyi merkezi veritabanına girip, izin verilen ölçüde almalarını sağlamak olacak. Bunu Temmuz ayına kadar gerçekleştirebileceğimizi umuyorum.
Ayrıca T.C. Nüfus Cüzdanı’nın uluslararası standartlara uygun, güvenli ve toplumun benimseyeceği bir görünümde olması (kredi kartına benzemesi), kartlardaki güvenlik unsurlarının sağlanması ile her türlü tahrip ve taklit büyük ölçüde önlenecektir. Yeni nüfus cüzdanlarına ilişkin fizibilte raporlarımız hazır. Meclis’te ilgili yasa çıkınca biz de ihaleye çıkacağız. 300-400 milyon Dolar’lık bir proje olacak.”

Proje 1996’da hareketlendi
MERNİS Projesi 1996’da Dünya Bankası tarafından Özelleştirilme ve Sosyal Güvenlik Ağı (PİAL) kapsamına alındı ve projenin fizibilite çalışması yapıldı. 1997’de yürürlüğe giren 4300 Sayılı Yasa’yla sağlanan ödeneğin kullanılmasıyla proje hız kazandı. Bu süreçte Nüfus ve Vatandaşlık Genel Müdürlüğü ile ilçe müdürlüklerine alınan Windows NT sistemi üzerinde çalışan sunucu ve kişisel bilgisayarlarda sistem kurularak, 923 adet nüfus idaresinde sağ ve ölü 122 milyon nüfus kaydı bilgisayar ortamına aktarıldı. Merkez ve ilçelerde kullanılacak olan MERNİS yazılımı bütün bilgisayarlara yüklendi. 28 Ekim 2002’de tüm yurtta bir günde T.C. Kimlik Numarası verildi.
Başlangıçta ağa kapalı olarak kullanılmaya başlamıştı. Merkezi veritabanı sunucu sistemi 10 Aralık 2002’de kullanıma açılırken, T.C. Kimlik numarasının vatandaşlara ve kamuya yaygınlaştırılmasına yönelik nüfus bilgi bankası oluşturuldu.
T.C. Kimlik numarası 11 haneli numaradan oluşuyor. Atatürk dışında hiç kimseye özel kimlik numarası verilmezken, Atatürk’ün kimlik numarası 1000000146 olarak belirlendi. T.C Kimlik Numarası tek ve değişmez bir numara olma özelliği taşırken, kişinin kimlik bilgileri değişse bile T.C. Kimlik Numarası değişmiyor. 13 Aralık 2001’de bütün nüfus müdürlüklerinin merkezle ağ üzerinden erişim çalışmasını sağlamak üzere ağ üzerinden erişim projesi ihale edildi ve 52 haftalık MERNİS iletişim altyapısı projesi 25 Aralık 2002’de 923 ilçe nüfus müdürlüğü ile uygulamaya geçti. 28 Ekim 2000’den 20 Ocak 2003’e kadar nüfus cüzdanı aracılığıyla 12, ilçe nüfus müdürlükleri aracılığıyla 17, Internet aracılığıyla 11 ve kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla 23 milyon olmak üzere 63 milyon kişiye T.C. Kimlik Numarası bildirimi yapıldı.