Tedarik zinciri yönetimi her sektörde aynı kavramları içermesine
karşın; sektör bazında uygulamalar, temel sorunlar ve destek teknolojileri
farklılaşmaktadır. Telekom, benzer şekilde kendine özgü işleyişi nedeniyle
tedarik zinciri yönetiminde farklı yaklaşımlar gerektiren bir sektördür.
TELEKOM sektöründe teknoloji değişimi çok hızlıdır
Telekom sektöründe telefon santrallarından, telefon kartlarına, telefon
cihazlarından, santral ekipmanlarına kadar tüm malzeme ve ürünlerde
çok hızlı gelişen ve kendini yenileyen bir teknoloji mevcuttur. Bu
da kaçınılmaz olarak elde fazla tutulan envanterin demode olması durumunda
çok ucuz fiyata elden çıkarılmasına, hatta hurdaya ayrılmasına neden
olabilmektedir. Bu sorunun çözümü, şirketin planlama faaliyetlerinin
sistematik olarak yürütülmesi ve değişen koşullara hızlı cevap verebilen
tedarik zincirlerine sahip olunmasında gizlidir.
Telekom sektöründe birleşmeler
ve şirket satın almaları fazladır
Telekom sektöründe yer alan şirketlerde birleşme ve satın alma (mergers
and acquisitions - M&A) sonucu ortak olarak kullanılan fiziksel
altyapılarda (filo, gayrimenkul, depo) ve envanterde fazlalıklar oluşmaktadır.
Telekom sektöründe faaliyet
gösteren şirketlerin organizasyonları farklıdır
Telekom operatörleri kendine özgü koşullardan ve müşteriye yakın olma
gereksinimlerinden dolayı; genellikle merkez dışında bölge organizasyonlarına
ve bölgeye bağlı daha küçük iş birimlerine sahiptir. Bu iş birimlerinde
abone işlemleri görülebilir ya da iletişim ağının çalışır durumda
olmasını sağlamak amacıyla bakım–onarım malzemesi stoklanabilir ve
ilgili bakım–onarım faaliyetlerini yürütecek personel bu noktalarda
istihdam edilebilir. Bakım–onarım malzemesi envanterinde maliyet ve
hizmet faktörlerini göz önüne almayan bir operasyon, şirketin hem
kısa hem de uzun vadede karlılığını olumsuz etkileyebilir.
Telekom sektöründe satın alma
faaliyetleri koordinasyon gerektirir
Telekom şirketlerinde altyapı yatırımı yapılırken pazarlama, ağ planlama,
stratejik planlama ve satın alma departmanlarının girdi sağlaması
gereklidir. Departmanlar arasında koordinasyon eksikliği olursa; şirket
planlarına uygun olmayan altyapının satın alınması, atıl envanter,
abone ihtiyacını karşılamayan altyapı kurulması gündeme gelebilir.
Eğer satın alma faaliyetlerinden şirketin karlı çıkması isteniyorsa,
satın alma departmanı çalışanlarının farklı birimler tarafından yürütülen
satın alma faaliyetlerini analiz etmesi ve maliyet avantajı sağlayabilecek
önerilerde bulunması gereklidir.
Telekom sektöründe bakım–onarım
ihtiyaçları farklıdır
Üretim yapan şirketlerde üretimi gerçekleştiren ekipman ya da makinalar
genellikle belirli bir parkurda yer alır. Makinaların bakımı belli
periyotlar dahilinde gerçekleştirilir. Bozulan makina için yedek parça
stoklarından ilgili makina parçası alınır ve makine üzerinde bakım
yapılır. Gerekirse tedarikçilerden bakım ve hizmet tedariği alınır.
Telekom sektöründe faaliyet gösteren sabit hat ve mobil operatörlerinde
ise hizmeti sağlayan ağ altyapısı (kablolar, santrallar, kartlar)
faaliyet gösterilen ülke ya da bölge sathında yayılmıştır. Arızanın
oluştuğu bölgede hızlı şekilde ağ üzerinde arıza ıslahı gereklidir.
Arıza ıslahı için ise bakım–onarım çalışanı, bakım–onarım malzemesi
ile ekipmanı ve bazı durumlarda bakım–onarımı yapacak özel taşıtın
olay mahaline gitmesi gerekir. Bu hususlarda sürekli bir analiz yürütülmez
ise, çalışan sayısı, bakım–onarım malzemesi, araç filosu ve hatta
depolarda verimsiz kullanımlar oluşabilir.
Telekom sektöründe bakım–onarım
anlaşmaları farklıdır
Telekom operatörleri ağ bakımlarını kendi personeli ile gerçekleştirebilir;
bunun için altyapı tedarikçilerinden belirli hizmet kriterleri dahilinde
(kritik ağ elemanlarında 1 saat içinde arızanın yerinde giderilmesi)
sahada hizmet alınabilir; belirli tedarikçiler ile abone sayısı başına
ya da kabin sayısı başına ya da oluşan hata sayısı başına anlaşma
yapılarak hizmet satın alınabilir. İlgili malzemenin ağdan sökülerek
tamir edilmesi ve tekrar montajının yapılmasının takibi; garanti anlaşmalarından
faydalanabilmek ve gerekirse tedarikçiden talepte bulunabilmek için
önem taşır. İletişim Ağı Envanter Yönetimi Yazılımları; ilgili envanterin
ağa yerleşiminden itibaren kullanım ömrü boyunca takibini yapar. Bu
tip bir sistem şirketin garantilerden ve sözleşme koşullarından tam
olarak yararlanmasını sağlayacağından bakım–onarım faaliyetlerini
daha etkin hale getirir ve gereksiz envanter tutulmasını önler.
Telekom sektöründe malzeme bulunurluğunun
önemi yüksektir
Telekom operatörlerinde belirli bir bölge için malzeme ihtiyacı oluştuğunda
ilgili malzemenin hangi bölgede bulunduğunu bilmek kritik önem taşır.
Eğer ilgili malzeme atıl durumdaki bir bölgede mevcut ise, merkezden
talep etmeye ya da satınalmaya gerek kalmaksızın bölgeler arası malzeme
transferi aracılığı ile ihtiyaç karşılanır. Söz konusu faaliyet; gereksiz
envanter tutulmasını önleyerek, şirketin bilançosuna olumlu etki yapar.
Envanter Yönetimi sistemlerinin entegre olması, bölgeler arasında
malzeme transferini ve malzeme sorgulaması yapılabilmesini sağlar.
Telekom sektöründe kanallar
ile merkez arasında iki yönlü bir akış gereklidir
Bayilere sürekli olarak satışı yapılacak malzemelerin (SIM kart, telefon
kartı, mobil telefon, hat bilgisi) ve abonelikler için sözleşmelerin
düzenli olarak belirli aralıklar ile gönderilmesi gereklidir. İmzalanan
sözleşmelerin ve abonelik için gerekli belgelerin bir bölümünün merkeze
gönderilmesi, bir bölümünün ise bayilerde muhafaza edilmesi gerekebilir.
Telekom sektöründe araç filosu
farklıdır, filonun yönetimi farklıdır
Şirketlerde filo dendiğinde genelde malzeme ya da ürün nakliyesi yapan
araçlar ile personel ulaşımı için kullanılan taşıtlar akla gelir.
Ancak telekom sektöründe bunların yanı sıra kablo çekme vinci, kanal
temizleme makinası, vidanjör, kompresör, kepçe, traktör, direk çukuru
açma makinası, kar aracı, arazi vitesli araçlar gibi taşıtlar da bulunur.
Kablo döşenecek ya da arıza ıslahı yapılacak bölgelerde, arıza tipine
ve kurulumu yapılacak ağ ekipmanına bağlı olarak farklı araçlar gerekir.
Bu nedenle ağ ekipmanlarını ve arızaları yöneten yazılımlar ile filonun
yönetilmesini sağlayan yazılımlar arasında güçlü bir iletişim olması
gereklidir. Telekom ağının kapladığı tüm coğrafi alanda hizmet verilebilmesi
amacıyla filoda yer alan araçların bölgeler bazında paylaşım ve kullanım
esaslarının çok iyi oluşturulmuş olmalıdır. Aksi takdirde atıl araçlar
ya da ihtiyaç oluştuğunda bulunamayan araçlar olabilecektir.
Telekom sektöründe tedarik zinciri
yönetimine gereken önem verilmemektedir
Telekom sektörünün kendine özgü tedarik zinciri yönetimi gereksinimlerine
rağmen, diğer öncelikler bu konunun arka planda kalmasına neden olabilmektedir:
1. Pazarlama odaklı olarak çalışan, sadece kapsama
alanı ve abone sayısındaki artışı önemseyen şirketlerde tedarik zinciri
faaliyetleri göz ardı edilmekte ve önemli maliyet dezavantajları oluşmaktadır.
Satın alma faaliyetleri genellikle rutin bir faaliyet gibi algılanmaktadır.
Satınalma çalışanları rutin satın alma işleri ile sürekli uğraşmakta,
stratejik kararlar almaya yardımcı olabilecek analizleri yürütecek
zamanları ya da bu yönde başarı kriterleri bulunmamaktadır.
2. Sadece ağın devamlılığı esas alındığından benzer
malzeme birbirine çok yakın bölgelerde gereksiz yere tutulabilmekte,
bu durum envantere bağlanan sermayenin artmasına neden olabilmektedir.
Envanter kalemleri farklı bölgelerde birbirinden farklı kodlar ile
takip edildiğinden envantere ilişkin detaylı bir analiz yürütülmesi
genellikle zor olmaktadır. Malzemenin çabuk tedarik edilebilmesi amacıyla
bölgeler arası malzeme transferi göz ardı edilerek maliyet açısından
dezavantaj yaratacak şekilde, optimal depo bölgelerinden daha fazla
bölgede stoklama yapılabilmektedir.
3. Genellikle farklı bölgelerde satın alma için farklı
yazılımlar ve farklı ortamlarda kayıt tutulması nedeniyle tedarikçiler
ile fiyat pazarlığı noktasında pazarlık gücü tam olarak ortaya konulamamaktadır.
Bu nedenle rekabetçi birim fiyat almada zorluklar yaşanmakta ve farklı
birimler aynı tedarikçiden aynı ürünü farklı fiyatlar ile satın almak
durumunda kalmaktadır.
4. Tedarik zinciri yönetimi yazılımları için gerekli
yatırımlar yapılmadığından depo yönetimi, malzeme yönetimi ve satın
alma için yürütülen faaliyetlerin önemli bir bölümü kağıt ortamında
yürütülmektedir. Söz konusu durum mükerrer girişlerin yapılmasına
ve hata riskinin yükselmesine yol açmaktadır.
Telekom sektörü kendine özgü
çözümler gerektirir
Telekom sektöründe projeler, aşamaları net olarak ortaya konulmuş
bir proje yönetimi çerçevesinde tüm departmanlar arası süreç akışları
göz önünde bulundurularak ele alınmalıdır.
Pek çok düzenlemenin tamamlanmamış ve hali hazırda devam ediyor olması,
hayata geçirilmesi düşünülen projelerde unutulmamalıdır. Sabit hat
operatörlerinin evrensel hizmet zorunluluğu (Universal Service Obligation)
karlı olmayan bölgelerde bile telekom hizmetleri vermesini zorunlu
kılmaktadır.
Eğer hizmet bir danışmanlık firmasından alınacak ise şirketin daha
önce telekom sektöründe ve özellikle aynı coğrafyada danışmanlık hizmeti
vermiş olması çok önemlidir. Böylelikle benzer projelerde kazanılan
tecrübe, sonraki projelerin daha kolay hayata geçirilmesini sağlayacaktır.