Telekom sektöründe tedarik zinciri yönetimi

Doğan Tatari – Andersen Yönetim Danışmanlığı
Tedarik Zinciri ve Dijital Pazarlar – Kıdemli Danışman

Tedarik zinciri yönetimi her sektörde aynı kavramları içermesine karşın; sektör bazında uygulamalar, temel sorunlar ve destek teknolojileri farklılaşmaktadır. Telekom, benzer şekilde kendine özgü işleyişi nedeniyle tedarik zinciri yönetiminde farklı yaklaşımlar gerektiren bir sektördür.

TELEKOM sektöründe teknoloji değişimi çok hızlıdır
Telekom sektöründe telefon santrallarından, telefon kartlarına, telefon cihazlarından, santral ekipmanlarına kadar tüm malzeme ve ürünlerde çok hızlı gelişen ve kendini yenileyen bir teknoloji mevcuttur. Bu da kaçınılmaz olarak elde fazla tutulan envanterin demode olması durumunda çok ucuz fiyata elden çıkarılmasına, hatta hurdaya ayrılmasına neden olabilmektedir. Bu sorunun çözümü, şirketin planlama faaliyetlerinin sistematik olarak yürütülmesi ve değişen koşullara hızlı cevap verebilen tedarik zincirlerine sahip olunmasında gizlidir.

Telekom sektöründe birleşmeler ve şirket satın almaları fazladır
Telekom sektöründe yer alan şirketlerde birleşme ve satın alma (mergers and acquisitions - M&A) sonucu ortak olarak kullanılan fiziksel altyapılarda (filo, gayrimenkul, depo) ve envanterde fazlalıklar oluşmaktadır.

Telekom sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin organizasyonları farklıdır
Telekom operatörleri kendine özgü koşullardan ve müşteriye yakın olma gereksinimlerinden dolayı; genellikle merkez dışında bölge organizasyonlarına ve bölgeye bağlı daha küçük iş birimlerine sahiptir. Bu iş birimlerinde abone işlemleri görülebilir ya da iletişim ağının çalışır durumda olmasını sağlamak amacıyla bakım–onarım malzemesi stoklanabilir ve ilgili bakım–onarım faaliyetlerini yürütecek personel bu noktalarda istihdam edilebilir. Bakım–onarım malzemesi envanterinde maliyet ve hizmet faktörlerini göz önüne almayan bir operasyon, şirketin hem kısa hem de uzun vadede karlılığını olumsuz etkileyebilir.

Telekom sektöründe satın alma faaliyetleri koordinasyon gerektirir
Telekom şirketlerinde altyapı yatırımı yapılırken pazarlama, ağ planlama, stratejik planlama ve satın alma departmanlarının girdi sağlaması gereklidir. Departmanlar arasında koordinasyon eksikliği olursa; şirket planlarına uygun olmayan altyapının satın alınması, atıl envanter, abone ihtiyacını karşılamayan altyapı kurulması gündeme gelebilir. Eğer satın alma faaliyetlerinden şirketin karlı çıkması isteniyorsa, satın alma departmanı çalışanlarının farklı birimler tarafından yürütülen satın alma faaliyetlerini analiz etmesi ve maliyet avantajı sağlayabilecek önerilerde bulunması gereklidir.

Telekom sektöründe bakım–onarım ihtiyaçları farklıdır
Üretim yapan şirketlerde üretimi gerçekleştiren ekipman ya da makinalar genellikle belirli bir parkurda yer alır. Makinaların bakımı belli periyotlar dahilinde gerçekleştirilir. Bozulan makina için yedek parça stoklarından ilgili makina parçası alınır ve makine üzerinde bakım yapılır. Gerekirse tedarikçilerden bakım ve hizmet tedariği alınır. Telekom sektöründe faaliyet gösteren sabit hat ve mobil operatörlerinde ise hizmeti sağlayan ağ altyapısı (kablolar, santrallar, kartlar) faaliyet gösterilen ülke ya da bölge sathında yayılmıştır. Arızanın oluştuğu bölgede hızlı şekilde ağ üzerinde arıza ıslahı gereklidir. Arıza ıslahı için ise bakım–onarım çalışanı, bakım–onarım malzemesi ile ekipmanı ve bazı durumlarda bakım–onarımı yapacak özel taşıtın olay mahaline gitmesi gerekir. Bu hususlarda sürekli bir analiz yürütülmez ise, çalışan sayısı, bakım–onarım malzemesi, araç filosu ve hatta depolarda verimsiz kullanımlar oluşabilir.

Telekom sektöründe bakım–onarım anlaşmaları farklıdır
Telekom operatörleri ağ bakımlarını kendi personeli ile gerçekleştirebilir; bunun için altyapı tedarikçilerinden belirli hizmet kriterleri dahilinde (kritik ağ elemanlarında 1 saat içinde arızanın yerinde giderilmesi) sahada hizmet alınabilir; belirli tedarikçiler ile abone sayısı başına ya da kabin sayısı başına ya da oluşan hata sayısı başına anlaşma yapılarak hizmet satın alınabilir. İlgili malzemenin ağdan sökülerek tamir edilmesi ve tekrar montajının yapılmasının takibi; garanti anlaşmalarından faydalanabilmek ve gerekirse tedarikçiden talepte bulunabilmek için önem taşır. İletişim Ağı Envanter Yönetimi Yazılımları; ilgili envanterin ağa yerleşiminden itibaren kullanım ömrü boyunca takibini yapar. Bu tip bir sistem şirketin garantilerden ve sözleşme koşullarından tam olarak yararlanmasını sağlayacağından bakım–onarım faaliyetlerini daha etkin hale getirir ve gereksiz envanter tutulmasını önler.

Telekom sektöründe malzeme bulunurluğunun önemi yüksektir
Telekom operatörlerinde belirli bir bölge için malzeme ihtiyacı oluştuğunda ilgili malzemenin hangi bölgede bulunduğunu bilmek kritik önem taşır. Eğer ilgili malzeme atıl durumdaki bir bölgede mevcut ise, merkezden talep etmeye ya da satınalmaya gerek kalmaksızın bölgeler arası malzeme transferi aracılığı ile ihtiyaç karşılanır. Söz konusu faaliyet; gereksiz envanter tutulmasını önleyerek, şirketin bilançosuna olumlu etki yapar. Envanter Yönetimi sistemlerinin entegre olması, bölgeler arasında malzeme transferini ve malzeme sorgulaması yapılabilmesini sağlar.

Telekom sektöründe kanallar ile merkez arasında iki yönlü bir akış gereklidir
Bayilere sürekli olarak satışı yapılacak malzemelerin (SIM kart, telefon kartı, mobil telefon, hat bilgisi) ve abonelikler için sözleşmelerin düzenli olarak belirli aralıklar ile gönderilmesi gereklidir. İmzalanan sözleşmelerin ve abonelik için gerekli belgelerin bir bölümünün merkeze gönderilmesi, bir bölümünün ise bayilerde muhafaza edilmesi gerekebilir.

Telekom sektöründe araç filosu farklıdır, filonun yönetimi farklıdır
Şirketlerde filo dendiğinde genelde malzeme ya da ürün nakliyesi yapan araçlar ile personel ulaşımı için kullanılan taşıtlar akla gelir. Ancak telekom sektöründe bunların yanı sıra kablo çekme vinci, kanal temizleme makinası, vidanjör, kompresör, kepçe, traktör, direk çukuru açma makinası, kar aracı, arazi vitesli araçlar gibi taşıtlar da bulunur. Kablo döşenecek ya da arıza ıslahı yapılacak bölgelerde, arıza tipine ve kurulumu yapılacak ağ ekipmanına bağlı olarak farklı araçlar gerekir. Bu nedenle ağ ekipmanlarını ve arızaları yöneten yazılımlar ile filonun yönetilmesini sağlayan yazılımlar arasında güçlü bir iletişim olması gereklidir. Telekom ağının kapladığı tüm coğrafi alanda hizmet verilebilmesi amacıyla filoda yer alan araçların bölgeler bazında paylaşım ve kullanım esaslarının çok iyi oluşturulmuş olmalıdır. Aksi takdirde atıl araçlar ya da ihtiyaç oluştuğunda bulunamayan araçlar olabilecektir.

Telekom sektöründe tedarik zinciri yönetimine gereken önem verilmemektedir
Telekom sektörünün kendine özgü tedarik zinciri yönetimi gereksinimlerine rağmen, diğer öncelikler bu konunun arka planda kalmasına neden olabilmektedir:
1. Pazarlama odaklı olarak çalışan, sadece kapsama alanı ve abone sayısındaki artışı önemseyen şirketlerde tedarik zinciri faaliyetleri göz ardı edilmekte ve önemli maliyet dezavantajları oluşmaktadır. Satın alma faaliyetleri genellikle rutin bir faaliyet gibi algılanmaktadır. Satınalma çalışanları rutin satın alma işleri ile sürekli uğraşmakta, stratejik kararlar almaya yardımcı olabilecek analizleri yürütecek zamanları ya da bu yönde başarı kriterleri bulunmamaktadır.
2. Sadece ağın devamlılığı esas alındığından benzer malzeme birbirine çok yakın bölgelerde gereksiz yere tutulabilmekte, bu durum envantere bağlanan sermayenin artmasına neden olabilmektedir. Envanter kalemleri farklı bölgelerde birbirinden farklı kodlar ile takip edildiğinden envantere ilişkin detaylı bir analiz yürütülmesi genellikle zor olmaktadır. Malzemenin çabuk tedarik edilebilmesi amacıyla bölgeler arası malzeme transferi göz ardı edilerek maliyet açısından dezavantaj yaratacak şekilde, optimal depo bölgelerinden daha fazla bölgede stoklama yapılabilmektedir.
3. Genellikle farklı bölgelerde satın alma için farklı yazılımlar ve farklı ortamlarda kayıt tutulması nedeniyle tedarikçiler ile fiyat pazarlığı noktasında pazarlık gücü tam olarak ortaya konulamamaktadır. Bu nedenle rekabetçi birim fiyat almada zorluklar yaşanmakta ve farklı birimler aynı tedarikçiden aynı ürünü farklı fiyatlar ile satın almak durumunda kalmaktadır.
4. Tedarik zinciri yönetimi yazılımları için gerekli yatırımlar yapılmadığından depo yönetimi, malzeme yönetimi ve satın alma için yürütülen faaliyetlerin önemli bir bölümü kağıt ortamında yürütülmektedir. Söz konusu durum mükerrer girişlerin yapılmasına ve hata riskinin yükselmesine yol açmaktadır.

Telekom sektörü kendine özgü çözümler gerektirir
Telekom sektöründe projeler, aşamaları net olarak ortaya konulmuş bir proje yönetimi çerçevesinde tüm departmanlar arası süreç akışları göz önünde bulundurularak ele alınmalıdır.
Pek çok düzenlemenin tamamlanmamış ve hali hazırda devam ediyor olması, hayata geçirilmesi düşünülen projelerde unutulmamalıdır. Sabit hat operatörlerinin evrensel hizmet zorunluluğu (Universal Service Obligation) karlı olmayan bölgelerde bile telekom hizmetleri vermesini zorunlu kılmaktadır.
Eğer hizmet bir danışmanlık firmasından alınacak ise şirketin daha önce telekom sektöründe ve özellikle aynı coğrafyada danışmanlık hizmeti vermiş olması çok önemlidir. Böylelikle benzer projelerde kazanılan tecrübe, sonraki projelerin daha kolay hayata geçirilmesini sağlayacaktır.