Araç Takip Sistemleri

Ergün Birol / Corbuss

Son günlerde giderek popülaritesi artan bir konu olan araç takip sistemleri ile ilgili bazı hususlar aşağıda belirtilmiştir.

NEDİR?

En basit tanımlama ile araç takip sistemleri belirli bir merkezde veya merkezlerde, genelde dijital haritalar kullanılarak sahada dolaşan araçların izlenmesine imkan veren bir çözümdür. Bu çözüm belirli temel özelliklerin entegre edilmesi ile geliştirilir ve işlerlik kazanır.

SİSTEM KOMPONENTLERİ

Araç takip sistemlerinin en önemli kısımlarından biri Dünya'ya tek yönlü olarak koordinat bilgisi gönderen NAVSTAR GPS Uydularıdır. Navstar uyduları, Amerikan Savunma Bakanlığına bağlı bir proje olarak doğmuştur ve toplam maliyeti yaklaşık 12 milyar dolar olmuştur. Amerikan ordusunun navigasyon sistemlerini oluşturmak ve belirli bir standarda kavuşturmak için tasarlanan bir uydu sistemidir. Bu uydu sistemi içerisinde toplam 24 adet GPS uydusu bulunmaktadır. Bu uydular 4'lü gruplar halinde 6 özel yörüngede yerleştirilmişlerdir. Bu uyduların vazifesi, daha öncede belirtildiği gibi tek yönlü olarak dünyaya kendi konumlarının koordinat bilgisini enlem, boylam, dakika ve saniye cinsinden gönderilmesidir.

İkinci bir bileşen ise GPS uydularının göndermiş olduğu sinyalleri algılayabilecek ve koordinat bilgisi olarak çevirebilecek GPS alıcıları veya terminalleridir. GPS terminalleri bir çok tip ve şekilde olabilirler. GPS alıcıları aynı anda minimum üç GPS uydusundan sinyal alabildiklerinde koordinat bilgisini hesaplayabilirler. +/- 20 metreye varan hassasiyetle koordinat tespiti yapılabilmektedir.

GPS uydularının yaydığı sinyallerin GPS alıcıları veya terminallerince alınması ve koordinat bilgisine dönüştürülmesinden sonra, 'online' bir takip sistemi için bu koordinat bilgilerinin izleme merkezine, bir kablosuz iletişim altyapısı kullanılarak aktarılması gerekmektedir. Bu aktarım için günümüzde INMARSAT, Orbcom, GSM ve Mobitex gibi altyapılar kullanılmaktadır. Uygulamanın niteliğine göre, yani takibin yapılacağı coğrafya, araç sayısı, konum bilgisinin aktarım sıklığı gibi hususlar dikkate alınarak, oluşturulacak çözüm için altyapı seçimi yapılmaktadır.

Araçlarda oluşan koordinat bilgileri, bahsi geçen altyapılardan biri kullanılarak aktarıldığı merkezde ise, ana sunucu üzerinde bulunan bir yazılıma aktarılır. Bu yazılım yine aynı sunucu üzerinde bulunan dijital haritalar üzerinde, araçtan aldığı koordinat bilgisine göre ilgili noktayı işaretleyerek, mesajın gönderildiği andaki aracın konumunu belirler. İstenildiği takdirde, alınan koordinat bilgileri, zaman, hız, araç plakası, sürücü adı gibi değişkenleri de ihtiva edecek şekilde belirli bir veritabanında saklanabilir ve geriye dönük analiz yapmak veya rota planlaması yapmak için kullanılabilir. Bu veritabanında bulunan verilere göre bir araç rotasında seyrederken ne kadar hız yapmış, nerelerde ne kadar süre duraklamış, belirlenen rotaya sadık kalmış mı ve belirlenen süre aralığında ne kadar yol katetmiş gibi raporlar çıkarmaya imkan tanıyabilir. Araçlardan alınan verilerin bu şekilde saklanmaması halinde sadece 'online' olarak araçların konum ve hızları tespit edilebilir ancak geriye dönük inceleme yapılması mümkün olamaz.

Kısaca özetlemek gerekirse, Araçlar üzerinde bulunan GPS alıcıları, GPS uydularından aldıkları koordinat bilgilerini yine araçlar üzerinde bulunan bir kablosuz iletişim altyapısı modem'i aracılığı ile üzerinde dijital haritaların ve özel yazılımların bulunduğu bir merkez bilgisayara göndermeleri işlemi araç takip sistemlerinin temelini oluşturmaktadır. Böyle bir sistemin kurgulanmasından sonra, kurumların spesifik ihtiyaçlarını karşılamak için sisteme ilave özellikler kazandırmak mümkündür. Örneğin müşterilerden gelen talepleri anlık olarak belirli araçlara iletme ihtiyacı duyan kurumlar için, merkez ve araçlar arasında mesajlaşmaya imkan tanıyan ilave terminaller ve yazılımlar eklenebilir veya araçların konumlarının dışında araç üzerinde taşınmakta olan emtia ile ilgili değişen bilgilerinde merkeze aktarılmasına ihtiyaç duyan bir operasyon için merkez yazılımlarında modifikasyonlar yapılabilir.

TEMEL FAYDALAR

Araç takip sistemlerinin kurumların spesifik ihtiyaçlarını karşılamasının yanısıra belirli bazı temel faydaları da bulunmaktadır. Bunlar arasında araç ve sürücü açısından değerlendirildiğinde gelişmiş güvenlik ön plana çıkabilir, herhangi bir problem anında, araçlarda merkezle mesajlaşmaya imkan veren terminaller yok ise, araçlara monte edilecek bir alarm düğmesi ile sürücüler merkeze bilgi aktarabilir, ve aracın konumu tam olarak bilindiğinden derhal yardım gönderilmesi söz konusu olabilmektedir. Ayrıca araçların çalınması halinde de süratle bulunmaları mümkün olabilir.

Kurumlar açısından ise etkin bir planlama yapılabilmesi ve araçların bu plan dahilinde yönlendirilmesi ile araçların daha etkin bir rotada seyretmeleri sağlanmakta, bu yolla aynı miktarda araçla daha fazla alana hizmet götürülmesine imkan tanınmaktadır. Bu yolla azalan operasyon maliyetleri gözlemlenmekte, gelen taleplere hızlı reaksiyon vermek mümkün olmaktadır. Sistemin kullanımı ile daha gelişmiş bir planlama ve filo yönetimi sağlanmaktadır. Bunun yanı sıra yazılı bir platforma taşınan iletişim ise sözlü iletişim esnasında yaşanan yanlış anlamaları ortadan kaldırmakta ve gerektiğinde hangi iş emrinin hangi tarih ve saatte kime verildiğinin takibi için kullanılabilmektedir. Bütün bu faydaların sonucunda artan bir müşteri memnuniyetine ulaşılmaktadır.

GÜNCEL UYGULAMALAR

Uzun bir süredir uydu altyapıları kullanılarak gerçekleştirilebilen ve özellikle uluslararası nakliye firmalarının kullanmakta olduğu araç takip sistemleri, özellikle ilk yatırım maliyetleri bakımından daha ucuz ve operasyonel maliyetler bakımından da kullanıma bağlı olarak belirli avantajlar sağlayan GSM ve Mobitex altyapıları üzerinde çalışan çözümlerin yaygınlaşması ile son yıllarda daha fazla talep görür hale gelmişlerdir.

Araç takip sistemlerinin özellikle bankacılık sektöründe yaygın bir biçimde kullanımı söz konusudur. Türkiye'nin önde gelen bankaları zırhlı para taşıma araçlarını takip etmekte, şubelerden gelen nakit taleplerini anında en yakın araca yazılı olarak iletebilmektedirler. Aracın şubeye saat kaçta vardığını, ne miktarda nakit bıraktığını, neler aldığını, bu işlemleri ne sürede gerçekleştirdiğinin takip edilmesi söz konusudur. Bu yolla daha önce özellikle cep telefonu kullanılarak sağlanan sözlü iletişimin %90 oranında azaldığı tespit edilmiştir.

Bankacılık sektörünün dışında bir kaç yıl evvel teknik servis araçlarının takibi ve yönlendirilmesi için benzer bir uygulamaya İGDAŞ geçmiştir. İGDAŞ, müşterilerden gelen şikayetleri, müşterilerine en yakın olan araca iletmekte ve ilgili probleme çok kısa bir sürede müdahale etmeyi gerçekleştirmektedir. Bu yolla çağrı merkezince alınan şikayetlerin hangi bölgelerde yoğunlaştığı, bu problemlere ne kadar zaman içinde müdahale edildiği, giderilmesinin ne kadar sürdüğü ve hangi malzemelerin kullanıldığı takip edilebilmekte, stok kontrol programları ile eşlenerek ikinci bir kontrol yapılması söz konusu olmaktadır. Ayrıca istatistiki analizlerle olası problemlere karşı daha etkin planlama ve koordinasyon sağlanabilmektedir.

Bu tip sık konum bilgisi gönderiminin ve merkez-araç arası yoğun mesajlaşmanın söz konusu olduğu şehir içi uygulamalarda ağırlıklı olarak Mobitex ve GSM altyapıları kullanılmaktadır.