Akıllı şebeke uygulamalarında yeni yönelimler

Erhan LOKMAN
Proje Yöneticisi
Oksijen Teknoloji Geliştirme ve Bilişim Sistemleri
Günümüzde haberleşme ağlarında taşıyıcılık özelliğinin iyi olması, tek başına son kullanıcıyı cezbedecek yeterli özellik olmaktan uzak olup, asıl katma değerin haberleşme ağlarından alınabilecek servislerle sağlanacağı gerçeği araştırmacıları bu servislerin günümüz teknolojilerinden kaynaklanan sınırlandırmaları ortadan kaldıracak yaklaşımlar geliştirmeye itmektedir.
Akıllı şebeke servisleri diye de adlandırılan servislerin sahip olması gereken özelliklerden
- Taşınabilir olması,
- Özgün ve yaratıcı olmasının,
servisin yaygın olarak kullanılma şansını artıran en önemli iki özelliği olduğu konusunda tüm teknolojik forum ve otoriteler görüş birliği içinde. Taşınabilirlik özelliğinin temelinde ise, servisin verileceği şebekelerin tipinden (sabit, mobil ve IP), servis mantığının kodlanabilmesi için şebekelere özgü haberleşme protokollerinden (ISUP, SIP, INAP etc) ve onların karmaşıklıklarından ve yine servis mantığının üzerinde koşturulacağı donanım ortamından (işlemci, işletim sistemi vs.) bağımsız olunması yatmaktadır.
Özgün ve yaratıcı olma özelliğinin temelinde ise; servislerin birçok birim tarafından ve güvenli bir biçimde geliştirilebilmesinin sağlanabilmesi yatmaktadır.
Günümüzde haberleşme sistemlerinde (PSTN, GSM) verilen servislerin üretici firmanın platformuna bağımlı olması, servis mantığının farklı bir platforma taşınmasını güçleştirir. Üretici firmanın platformuna bağımlılık yeni servislerin ortaya çıkarılma süresini uzatan faktörlerin başında gelmektedir.
Yeni nesil akıllı şebeke uygulamaları için mimariler öncelikle bu problemi gözönünde bulundurarak geliştirilmekte, böylece pazara çıkma süresi kısa ve ortamdan bağımsız servis yaratma imkanı sağlanmaya çalışılmaktadır.
Sun firmasının standartlarını koymaya ve "Write Once Run Anywhere" (Birkez yaz heryerde çalıştır) felsefesini Java programlama dili ile getirmeye çalıştığı JAIN (Java IN) mimarisi ile şebeke kaynaklarına güvenli erişimin standartlarını belirlemeye çalışan PARLAY mimarisi, yukarıda anlatılan yeni nesil akıllı şebeke servislerinin oluşturulmasına yönelik yeni yaklaşımların temellerini oluşturmakta. Buradaki temel felsefe, servis mantığının, servisin verileceği şebekenin anahtarlama kaynaklarından ayrı olması ve bu şebekenin tipinden ve üreticisinden bağımsız olarak PARLAY ve JAIN mimari ilkelerine uygun olan her platformun üzerinde yürütülebilecek olmasıdır.
Makalede bu standartların nasıl olması gerektiği anlatılacak ve standart sağlamak için haberleşme ve ileri teknoloji firmaları tarafından oluşturulan PARLAY ve JAIN mimarilerine değinilecektir.

Geleceğin mimarileri

Genel özellikler

İletim altyapısından farklı noktalarda konumlandırılabilecek uygulamaların, daha hızlı ve kolay bir şekilde ve üzerinde bulunulacak altyapıdan bağımsız taşınabilirliğinin gereksinimleri üzerinde anlaşılan programlama arayüzü yapısı şu özelliklere sahiptir:
- Platformdan bağımsızlık: Programlama arayüzü kullanılarak geliştirilecek uygulama Solaris, Windows, HP-Unix gibi farklı platformlarda çalışabilmelidir.
- Üreticiden bağımsızlık: Programlama arayüzü kullanılarak geliştirilecek uygulama, Alcatel, Siemens, Ericsson, Ulticom gibi farklı üreticilerin ürünleri ile kullanılabilmelidir.
- Altyapıdan bağımsızlık: Programlama arayüzü kullanılarak geliştirilecek uygulama PSTN, paket (IP veya ATM) veya mobil ağlarda çalışabilmelidir.
- Altyapıya güvenilir ulaşım: Telekom şebekesi dışındaki uygulama geliştiren üçüncü şahıslar, telekom ağına güvenli bir şekilde bağlanabilmelidir.

PARLAY/OSA

PARLAY grubu, teknolojiden bağımsız; metod, parametre yapılarının ve bunların anlamlarının yeraldığı nesne yönelimli arayüzleri içeren bir haberleşme yöntemi yayınlamaktadır.
PARLAY'ın sağladığı yöntem, servis programlama arayüzleri (Service API) ve anayapı programlama arayüzleri (Framework API) olmak üzere iki temel gruba ayrılır.
Anayapı programlama arayüzleri, üçünçü sahısların telekom ağına güvenli ulaşmasını ve ilgilendikleri PARLAY servislerini seçmesini sağlarlar.

Servis programlama arayüzleri ise genel arama kontrolü (Generic Call Control Service), Çok şahıslı Arama Kontrolü (Multiparty Call Control), Kullanıcı Etkileşimi (User Interaction) gibi uygulama mantığının kullanacağı servisleri kapsar.
Parlay'ın sunduğu programlama arayüzleri, telekom şebekeleriyle ilgili detayları sakladığı için, programcılar şebeke detayları ile ilgilenmek yerine uygulamanın mantığı üzerine yoğunlaşırlar.

JAIN

JAIN, Sun Microsystems'in önderliğinde, farklı şirketlerden oluşan ve amacı, bütünleşmiş IP ve/veya ATM, PSTN ve kablosuz ağlardan oluşan yeni nesil sistemler için standart Java programlama arayüzleri geliştirip yayınlamak olan bir topluluktur.
MGCP, SIP, TCAP, INAP gibi çeşitli altyapı protokolleri için geliştirilen çekirdek arayüzleri yanısıra, servis vermeye yönelik daha üst seviye API'leri de geliştirilmektedir.
Grubun geliştirdiği programlama arayüzleri ikiye ayrılır:
- Protokol arayüzleri: PSTN, mobil ve IP şebekeleri sinyalleşme protokolleri için arayüzlerin tanımlanması
- Uygulama arayüzleri: Java tabanlı ve protokol arayüzlerini kullanan servislerin yaratılabilmesi için gerekli olan arayüzlerin tanımlanması

O2 INOX-P Projesi

Bu projede, üretici firma ve platformdan bağımsız, akıllı şebeke servisi ürünlerinin PARLAY tabanlı O2 etiketli bir IN platformunda geliştirilmesi amaçlanmıştır. Gelecek nesil şebekelerde de kullanılabilecek olan bu servisleri içeren özgün ürünlerimizin O2 markası ile ve "O2 - IN Applications" adı altında tüm dünyaya pazarlanması hedeflenmiştir.

İlk adım olarak yukarıda açıklanan mimariye uygun "Ön ödemeli (Prepaid) Servisi" gerçeklenecektir.
Ön ödemeli Servisi, kullanıcının belli bir abone kimliği (numarası) bedeli karşılığı ücreti peşin olarak ödeyip, şebeke üzerinde arama yapabilmesini sağlayan servistir. Kullanıcı kimlik bilgisine yüklediği ve her bitişte yeniden yüklemesi gereken kontörleri yeterli olduğu sürece arama yapabilir / SMS atabilir.
Günümüzde var olan (ve eski metotla yaratılan) ön ödemeli akıllı şebeke servisini, yeni yaklaşımla ortaya çıkartmak ve sağladığı olanaklar ile diğerlerinden üstün kılmak gerekmektedir. Bu iş paketi kapsamında geliştirilecek servisin aşağıdaki özellikleri taşıması düşünülmektedir.
- Dil seçimi
- Çeşitli uyarı mesajları
- DTMF 'digit'-hane toplama
- Hesap ve kart geçerlik süresi
- PIN koruma
- Arama yasaklama
- Ücretlendirme bölgeleri
- Takvim
- Grafik kullanıcı arayüzü

Bu ürünün ardından proje kapsamında gerçekleştirilmesi düşünülen diğer servisler şöyledir:
- Evrensel ISS numarası (Global ISP Numbering)
- Sanal Özel Şebeke (Virtual Private Network)
- Önödeme tipli GPRS (GPRS Prepaid)
- Sanal ev ortamı (Virtual Home)
- Tıkla ve ara (Click to dial)
- Yere bağlı ortak ilgi grupları (location based common interest group)

Sonuç

Bugünkü yapılarıyla akıllı şebekeler, yeni nesil haberleşme mimarileri için yetersiz kalmaktadır.
Mevcut akıllı şebeke servislerinin farklı ağ ve platformlarda çalışabilmesi ve yeni servislerin yaratılabilmesi, platform ve ağ detaylarını soyutlayan standart arayüzlerle mümkün olacaktır.
PARLAY ve JAIN mimarileri, bu standart arayüzleri sağladıkları gibi, nesnel yönelimli yapılarıyla yazılım dünyasında oluşmuş birikimin telekom dünyasına aktarılmasını sağlayacaklardır.

Referanslar

[1] Java Software and Developer Information http://java.sun.com
[2] Java Community Process http://java.sun.com/aboutJava/communityprocess/
[3] JAIN http://java.sun.com/products/jain/
[4] PARLAY http://www.parlay.org
[5] Farooq M. Anjum, Paolo Missier, and Subramanya Shastry Ravi Telcordia Technologies Inc., " Java Call Control, Coordination, and Transactions" JAIN IEEE Communications Magazine pg 108-114 January 2000.
[6] John de Keijzer, Douglas Tait, and Rob Goedman, Sun Microsystems, Inc. , " JAIN : A New Approach to Services in Communication Networks," IEEE Communications Magazine pp. 94 -99 January 2000
[7] Ravi Raj Bhat and Rajeev Gupta, Trillium Digital Systems, Inc. "JAIN Protocol APIs" IEEE Communications Magazine pp.100-107 January 2000
[8] Simon Beddus and Gary Bruce, BT
Steve Davis, "Ulticom Opening Up Networks with JAIN PARLAY" IEEE Communications Magazine pp. 136-143 April 2000
[9] PARLAY Group, "PARLAY API Spec. 1.2," Sept. 1999; http://www.PARLAY.org
[10] D. Rogerson, Inside COM, Microsoft Press, 1997.
[11] T. Mowbray and W. Ruh, Inside CORBA, Addison-Wes-ley,Aug. 1997.